blad nr 1
12-1-2002
auteur R. Sikkes
Commentaar

Tweedehands trends

De eerste kerstkaart die op de mat plofte, had een kennis op de school van haar kinderen gekocht. Een kindertekening met arrenslee en kerstman, bedoeld als lucratieve bijverdienste voor de school. Op de school van mijn dochters werd ook gehandeld in zelf vervaardigde kerst- en nieuwjaarsgroeten met kindertekeningen om de schoolkas te spekken. Maar de oplage was wat te groot uitgevallen: vlak voor de vakantie gingen de laatste pakketjes in de opruiming voor een gereduceerde prijs.
Is dat nu marktwerking in het onderwijs? NRC-Handelsblad gaf voor de kerst een aardig beeld van 'de economie van de basisschool'. De conclusie was helder. Directeuren krijgen misschien wel meer vrijheid om te beslissen over het budget, maar dat is zo krap dat er nauwelijks ondernemend valt op te treden. Drie jaar dubbeltjes sparen voor 28 computers.
Zulke realistische voorbeelden nuanceren de grote woorden. Meer marktwerking in het onderwijs, herhaalt minister Hermans in een interview in dit nummer van Het Onderwijsblad, blijft zijn streven. Meer autonomie voor de school, ook meer mogelijkheden om zelf middelen te verwerven (ouderbijdragen, sponsering, kerstkaartenverkoop) en daarover te beslissen. Hermans denkt dat het wel mee zal vallen met kwalijke neveneffecten als sterkere segregatie en selectie, zoals in andere landen waar geëxperimenteerd is met marktwerking. Hij verwacht dat het onderwijs er wel bij zal varen, gevarieerder en creatiever wordt.
Maar is versterking van marktwerking wel een geschikt middel bij publieke diensten als onderwijs. Of de spoorwegen? 'De weinig doordachte verzelfstandiging van de NS heeft Nederland opgezadeld met een spoorwegbedrijf dat privaat noch publiek is en dat vanuit een al te optimistisch marktdenken is opgesplitst in verschillende onderdelen die zo afhankelijk van elkaar zijn dat geheel nog maar moeilijk te besturen valt', luidde het commentaar van de Volkskrant over de ingreep van Netelenbos bij de NS.
Al lijkt het op tijd rijden van treinen niet op het onderwijzen van leerlingen, er valt wel iets van te leren. Want de politiek ging nog over de wissels en seinen, de verzelfstandigde NS over de treinenloop. Straks gaat de overheid over het onderwijsbestel en zijn de autonome scholen bezig om elkaar te beconcurreren. 'Als de overheid de uitvoering van publieke diensten uit handen geeft, verliest ze de controle', schrijven de auteurs van het onlangs verschenen boekje De verplaatsing van de democratie terecht. Het enige wat de overheid dan nog te doen staat, is het controleren van 'tweedehands doelen'.
Bij het spoor heeft minister Netelenbos nu de regie weer naar zich toe getrokken - bij onderwijs gaat nog steeds de mare van de marktwerking. En dat laatste begint in het streven om de kwaliteit van het onderwijs verder te versterken toch steeds meer op een tweedehands trend te lijken.