Klagen, maar niet om het klagen

De bekende Eindexamenklachtenlijn is maar één van de activiteiten van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks). “Grotere klassen en slechte begeleiding zijn tastbare problemen waar je bij ons wat aan kunt doen.”

Tekst Marijke Nijboer

In je eindexamenjaar zitten en daarbij 35 uur per week werken wie doet zoiets vrijwillig? In elk geval de zeven scholieren die voor een jaar bestuurder worden van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren. Het Laks vult deze plekken moeiteloos. “Hier kan je echt wat aan de onderwijsproblemen doen.”
De achttienjarige voorzitter Anouk Gielen treint veel, van Amsterdam naar het Laks in Utrecht en naar verschillende afspraken. Onderweg leert ze. Zo’n dertig à veertig uur steekt ze wekelijks in het Laks. Als bestuurder heeft ze recht op compensatie. Ze kwam met haar school, het Cygnus Gymnasium, overeen dat ze haar achtste examenvak, een keuzevak, mocht laten vallen. “We maken zelf afspraken met school over onze afwezigheid”, vertelt ze. “De meeste scholen waarderen het dat je dit werk doet.”
Het Laks is vooral bekend door de Eindexamenklachtenlijn, maar dat is slechts één van de activiteiten. Scholieren kunnen het hele jaar door bellen met vragen en klachten. Elk jaar zijn er scholierencongressen op verschillende plekken in het land en elke maand is er een ledenpanel. Dit jaar houdt de organisatie een congres over maatwerk. Het Laks organiseert themadagen en elke twee jaar komt de Laks Monitor uit, een tevredenheidsonderzoek onder scholieren. De organisatie, waar ook afgestudeerde, betaalde krachten werken, traint leerlingenraden en leerlingen in medezeggenschapsraden.

Vergoeding
De bestuursleden werken voor een kleine vergoeding. Ze beschouwen alles wat ze tijdens hun Laks-jaar meemaken en leren als de belangrijkste beloning. Dit bestuurslidmaatschap doet het goed op je cv.
Gielen beschouwt de vmbo-tour die Laks dit schooljaar hield, als een van de successen tijdens haar zittingstijd. “We hebben allerlei scholen bezocht, ons voorgesteld en minitrainingen gegeven. Doordat jongeren onze gezichten kennen, komen ze ook gemakkelijker naar onze algemene ledenvergadering. Daar kwamen dit jaar veel meer vmbo’ers op af.” Een ander succes, waar Laks jarenlang voor heeft gelobbyd, is dat de rekentoets niet meer meetelt op het rapport.

Klagen
Tijdens de examenperiode bemensen elke dag minimaal acht scholieren de Eindexamenklachtenlijn. Hier komen elk jaar meer klachten binnen. Alleen in 2017, toen het systeem werd gehackt, was er een dip. Toen kwamen er 180 duizend klachten binnen, minder dan in 2016. Gielen “Ik denk dat de groei van het aantal klachten komt doordat wij steeds bekender worden.” Als veel scholieren bepaalde fouten in examens melden, speelt Laks dat door aan het College voor Toetsen en Examens. “Vorig jaar bleken vier klachten gegrond.”
Soms leiden klachten tot snelle actie. Vorig jaar loeide er een kermis pal naast een examenlokaal in Zwolle. Het Laks belde de school, die vond dat dit een zaak van de gemeente was. Toenmalig staatssecretaris Sander Dekker van onderwijs, die traditiegetrouw op bezoek kwam om een paar klachten aan te horen, belde met de wethouder. Daarna werd het alsnog stil in Zwolle.
Het vwo-examen Nederlands leidt altijd tot veel klachten. De NRC plaatste vorig jaar een brief van een leraar die zich ergert aan de ‘rituele, door het Laks geïnstigeerde jeremiade’ na dit examen ‘Ik had vroeger nooit een voldoende voor wiskunde. Maar ik klaagde niet ik was er gewoon niet goed genoeg in.’
Wat vindt Gielen hiervan? “Een beetje flauw. Er wordt niet geklaagd om het klagen. Als twintigduizend scholieren zeggen dat ze een half uur te kort kwamen voor een examen, dan is die klacht waarschijnlijk terecht.”

Pr-stunt
Een functie als luis in de pels is nuttig. Maar hoe ver ga je? In januari 2017 trapten de media massaal in een pr-stunt van het Laks. Allemaal meldden ze dat de organisatie zou meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Dit droeg niet bij aan de geloofwaardigheid van het Laks. Terugkijkend zegt Gielen “Dit heeft veel aandacht gegenereerd voor ons twintigpuntenplan. En gelukkig zijn de banden met de buitenwereld inmiddels hersteld.”
Van de leerlingenraden op 1500 scholen in het voortgezet onderwijs is een kwart lid van het Laks. De leden bepalen de standpunten. De VO-raad is een belangrijke partner. Op het punt van bijvoorbeeld digitalisering en maatwerk trekken de twee samen op. Het Laks zit om tafel met OCW en Tweede Kamerleden en maakte zich er hard voor dat medezeggenschapsraden niet in plaats van adviesrecht, instemmingsrecht zouden krijgen op het meerjarig financieel beleid van hun school. Gielen “Men verwachtte vermoedelijk dat wij voor instemmingsrecht zouden zijn, maar wij vinden dat de medezeggenschapsraad daarvoor nog niet professioneel genoeg is. Een bestuurder kan leerlingen te gemakkelijk ompraten. Achteraf zegt hij dan jullie hebben er zelf mee ingestemd. Wij vinden dat de medezeggenschapsraden eerst verder moeten professionaliseren.”
Het Laks besprak dit met Kamerlid Lisa Westerveld van GroenLinks. In een eind vorig jaar aangenomen motie dringt zij inderdaad aan op ‘personele ondersteuning, vergoedingen en scholing’ voor medezeggenschapsraden. Van uitstel van het instemmingsrecht zoals het Laks bepleit is geen sprake. “Uitstel is ook niet nodig”, zegt AOb-lobbyist Esther Sloots. “Besturen moeten financiële zaken goed uitleggen. Als dat niet lukt en zaken zijn onduidelijk, dan kan een lid van de medezeggenschapsraad altijd nog nee zeggen tegen het financiële beleid.”

Bestuurlijke taal
Gielen zit veel bij politici in Den Haag. “Tijdens mijn inwerkperiode ging ik mee naar een gesprek met de SP-fractie. Ik snapte niks van die bestuurlijke taal. Ik dacht o my God. Maar een maand later voer je zelf zo’n gesprek.” Scholieren hebben allemaal een mening over onderwijs. Dat is een reden waarom het Laks elk jaar weer probleemloos nieuwe bestuursleden vindt. Gielen “Wij merken het als de klassen groter worden, of als de begeleiding slecht is. Dat zijn tastbare problemen waar je bij ons wat aan kunt doen. Wij zitten aan vergadertafels waar veel volwassenen nooit hebben gezeten. Ik heb hier veel meer geleerd dan tijdens een jaar middelbare school.”

Lees op pagina 76 het opiniestuk ‘Eindexamen Nederlands moet beter’.

@C1Voorzitter Anouk Gielen van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren “Wij zitten aan vergadertafels waar veel volwassenen nooit hebben gezeten.”