• blad nr 15
  • 1-11-2017
  • auteur Y. van de Meent 
  • Redactioneel

 

Het onzekere freelancebestaan van NT2-docenten

Het nieuwe kabinet gaat scherpere kwaliteitseisen stellen aan de commerciële aanbieders van inburgeringscursussen. Die leveren nu soms wanprestaties. Docenten Nederlands als tweede taal (NT2) vinden dat het verbeteren van hun rechtspositie daarbij voorop moet staan.

Eén op de zeven Nederlanders heeft betaald werk, maar weet niet of er over een paar maanden nog genoeg geld binnenkomt om de huur te betalen. Ze hebben een tijdelijke aanstelling, een nulurencontract of werken als zzp’er en worden slecht betaald. Onzekere werkenden doopte het Sociaal en Cultureel Planbureau deze slecht betaalde flexwerkers in 2014.
De onzekere werkenden zijn tamelijk gewone mensen. Ze zijn van middelbare leeftijd of iets jonger en hebben een gemiddeld opleidingsniveau. Vrouwen zijn oververtegenwoordigd en de groep telt ook relatief veel migranten en eenoudergezinnen. De 2500 docenten Nederlands als tweede taal (NT2) behoren tot de onzekere flexwerkers.
Door de invoering van de marktwerking in de inburgering zijn NT2-docenten freelancers geworden die worden ingehuurd door een van de tweehonderd taalaanbieders die elkaar heftig beconcurreren. De uurtarieven die de taalbureaus betalen staan daardoor in geen verhouding tot de eisen die aan docenten worden gesteld. Om NT2-docent te worden moet je een post-hbo-opleiding van acht maanden volgen die ruim drieduizend euro kost. De opleidingen zitten propvol, om een plaatsje te bemachtigen moet je meedoen aan een loting. Of aankloppen bij een taalaanbieder die opleidingsplaatsen heeft ingekocht. Tijdens je opleiding werk je dan (gratis) als stagiair bij dat taalbureau.
Er is werk genoeg, maar baanzekerheid bestaat niet op de NT2-markt. Na twee tijdelijke contracten moeten oproepkrachten meestal op zoek naar een andere opdrachtgever, want een vaste aanstelling zit er voor NT2-docenten zelden in. Zzp’ers hebben meestal meerdere kleine klussen bij verschillende opdrachtgevers om voor de zelfstandigenaftrek in aanmerking te komen.
De flexdocenten geven les in buurthuizen, voormalige kantoorpanden en leegstaande gevangenissen en hebben nauwelijks contact met hun collega’s die dezelfde cursussen verzorgen. Van teamoverleg, gezamenlijke onderwijsontwikkeling of professionalisering is zelden sprake.
De schamele beloning, de onzekerheid en het gebrek aan continuďteit heeft uiteraard zijn weerslag op de kwaliteit van de inburgering, constateert een groepje Amsterdamse docenten verenigd in het Comité NT2. En die is niet best. Dit voorjaar constateerde de Algemene Rekenkamer dat slechts een derde van de nieuwkomers het inburgeringsexamen haalt in de drie jaar die ervoor staat.

{portret 1}
‘Je hopt van aanbieder naar aanbieder’

Mieneke Demirdjian (61) werkt al tien jaar als NT2-docent en weet wat het is om je buitenstaander te voelen. Ze is half Armeens en is geboren Săo Paulo, Brazilië. Toen ze vier was verhuisde het gezin naar Nederland. Haar Nederlandse moeder kon op Goeree-Overflakkee aan de slag kon als onderwijzer. “Mijn Armeense vader werd daar door zijn donkere uiterlijk vreemd aangekeken. We hoorden er echt niet bij. Ik heb er geen trauma aan overgehouden, maar voel me wel erg verbonden met de NT2-doelgroep.”
Demirdjian is haar Braziliaanse roots blijven koesteren. “Ik ben zangeres en hou me bezig met dansmuziek uit Noord-Brazilië. Ik probeer mensen warm te maken voor deze muziek.” Ze heeft dertig jaar geprobeerd de kost te verdienen als muzikant, wat meestal niet lukte. Daarom werkte ze erbij in de thuiszorg of bij callcentra. Tot ze tien jaar geleden iemand tegenkwam die NT2-lessen gaf. “Dat leek me meteen een vak voor mij.”
Ze heeft bij alle grote taalaanbieders in Amsterdam inburgeringscursussen gegeven, maar dat doet ze niet meer. “Toen ik begon, haalde 75 procent van de cursisten het examen. Maar de examens zijn een stuk moeilijker geworden en nu slaagt nog niet de helft. Dat vind ik echt verschrikkelijk. Dat trek ik me echt aan als docent.” Ze geeft nu alleen taallessen die de gemeente Amsterdam gratis aanbiedt aan anderstaligen die het inburgeringsexamen niet hoeven te doen. EU-burgers bijvoorbeeld en oudkomers die hier al jaren wonen.
Demirdjian heeft altijd nulurencontacten gehad. “Zzp’en wil ik niet. Dan verdien je wel meer ik krijg 30 euro bruto per uur, zzp’ers verdienen bij ons 50 euro maar je wordt niet doorbetaald als je ziek bent en je krijgt ook geen ww als je zonder werk zit.”
Omdat ze maar twee tot vier dagdelen per week lesgeeft, kan ze er amper van rondkomen. Maar dat vindt ze niet eens het ergste kwaad. De onzekerheid, nooit weten of je over een paar maanden nog werk hebt, knaagt meer aan haar. Plus het feit dat er niet naar docenten wordt geluisterd, dat er niks met hun ervaringen wordt gedaan. “Je hopt als NT2-docent van taalaanbieder naar taalaanbieder. Omdat je steeds ergens anders opnieuw begint, krijg je geen kans om een bijdrage te leveren aan het verbeteren van de cursussen. Die twee dingen kun je onder één noemer samenvatten: we worden gewoon niet serieus genomen als docent.”

{portret 2}
‘We moeten wat zelfbewuster zijn’

Mirjam van Stralen (53) werkt twee jaar in de inburgering en is geschrokken van de slechte rechtspositie van NT2-docenten. “In deze sector heb je als docent totaal geen rechten. NT2-docenten zijn allemaal freelancers en je kunt van de ene op de andere dag je werk en je inkomsten kwijt zijn. Dan sta je dus op straat, zonder inkomen, want je krijgt ook geen ww. Een collega van mij is dat onlangs overkomen. Die kreeg na vier jaar te horen dat zij de volgende maand niet meer hoefde te komen.”
Mirjam van Stralen werkt als zzp’er bij drie verschillen taalbureaus in de regio Haarlem. Ze was 22 jaar docent Nederlands in het mbo en had geen zin om bij een ander roc weer onderaan de ladder te beginnen toen ze twee jaar geleden naar de Randstad verhuisde. “Nieuwe docenten krijgen de restgroepen die niemand wil, de moeilijke klassen en worden volgepropt met lessen.”
Van Stralen staat in totaal twintig uur per week voor de klas en verdient 40 tot 45 euro per uur. “Dat lijkt heel wat, maar je hoeft verder nergens op te rekenen: geen vakantiegeld, geen doorbetaling bij ziekte, geen pensioen. Je krijgt zelfs geen reiskostenvergoeding als je naar een afgelegen locatie moet.”
Maar ze heeft ontdekt dat er wel wat te onderhandelen valt. Bij een van de taalbureaus geeft ze Nederlands op de werkvloer. “Bijvoorbeeld aan Poolse werknemers, meestal aan twee personen tegelijk en dan krijg ik 5 euro per uur minder. Maar nu krijg ik bij een bedrijf een groepje buitenlandse werknemers en heb ik extra geld gevraagd. En dat krijg ik ook.”
“We moeten als NT2-docenten misschien wat zelfbewuster zijn”, concludeert ze daaruit. “Ik heb een onderwijsbevoegdheid, een NT2-certificaat, heb twintig jaar ervaring en ben flexibel inzetbaar. Dat is wat waard.”
Spijt van haar overstap heeft ze niet. “Het is een mooi vak. Je werkt met gemotiveerde cursisten en je wordt als docent zeer gerespecteerd. Inburgeraars willen niets liever dan snel de taal leren. Het geeft dus veel voldoening, je helpt cursisten echt vooruit.”

{portret 3}
‘Voor 20 euro per uur kom ik niet’

Mories Römkens (62) is sinds drie maanden NT2-docent. In een grijs verleden was hij leraar Frans, tot hij in contact kwam met de theaterwereld. Hij was zakelijk leider en tourmanager van muziek- en dansgezelschappen, fondsenwerver voor festivals, producent van een literatuurfestival en reisde de hele wereld over. Maar nu Römkens kinderen heeft, is hij honkvast. Daarom ging hij op zoek naar een andere bron van inkomsten.
“Ik ontdekte dat er behoefte is aan NT2-docenten en zag het docentschap als een kans om met meerdere culturen in contact te blijven, om in Amsterdam te blijven en toch in een multiculturele omgeving te werken.” Hij regelde twee stageplaatsen bij taalaanbieders, schreef zich in voor de NT2-opleiding van de Hogeschool van Amsterdam en werd ingeloot.
In juni rondde hij de opleiding af en nu geeft hij vijftien uur per week taalles bij het Roc van Amsterdam. Zijn cursisten komen uit alle windstreken: Egypte, Marokko, Canada, Eritrea. Daarnaast verzorgt hij een incompanytraining voor hoogopgeleide expats bij een ict-bedrijfje. Een opdracht die hij zelf heeft binnengehaald.
Römkens is blij met zijn late carričreswitch. “Het is een leuke wereld en dankbaar werk. Je ziet cursisten echt vooruitgaan en dat is fijn, want ik heb wel een beetje applaus nodig.”
Hij is tevreden over het uurtarief dat hij krijgt. Een kwestie van onderhandelen, zegt hij. “Ik ben kostwinner dus ik kom niet voor 20 euro per uur. Ik breng natuurlijk een heleboel ervaring mee en als opdrachtgevers dat interessant vinden, zijn ze ook bereid daarvoor te betalen. Maar veel collega’s, meestal vrouwen, onderhandelen niet. Ze nemen genoegen met veel te lage tarieven omdat ze een partner hebben die goed verdient.”
Römkens is al dertien jaar zzp’er en gewend zijn eigen zaakjes te regelen. “Punt is, je moet wel freelancer willen zijn. Je moet er niet toe gedwongen worden en dat is in de NT2-sector wel vaak het geval.” Hoewel hij zelf geen behoefte heeft aan een vaste baan, heeft hij uit solidariteit de petitie getekend. “NT2-docenten moeten zichzelf beter organiseren, een tegenkracht vormen tegen de marktpartijen die het geld soms belangrijker vinden dan het vak. Ze moeten zichzelf serieus gaan nemen en zo’n petitie is een goed begin.”

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.