• blad nr 15
  • 1-11-2017
  • auteur L. Douma 
  • Redactioneel

Roman over krankzinnige projecten in het mbo 

Smeken om les

Schrijver Lucas Zandberg legt in De rendementsdenker de kloof bloot tussen management en werkvloer op een roc. Wereldvreemde bovenbazen verkopen bezuinigingen aan afgestompte docenten als onderwijsvernieuwing. Zandberg putte uit eigen ervaring.

Tijdens het gesprek benadrukt Lucas Zandberg een aantal keren dat hij hoopt dat hij niet alleen heeft zitten zeuren over het onderwijs. Hij wil niet negatief doen. Hij wil de kwestie die in zijn boek centraal staat de kloof tussen managers en docenten humoristisch benaderen; komisch bijna. “Het zou zo leuk zijn als onderwijs weer gewoon om onderwijs zou draaien”, verzucht hij. “Er zijn namelijk wel veel mensen die het lesgeven als een soort roeping ervaren.”
De hoofdpersoon van Zandbergs boek, Robert Witteveen, is zo’n mens. Vers afgestudeerd begint hij als docent Engels op Roc Leyderschans. Hij drukt zijn stempel op het onderwijs door de methoden aan te pakken en is al snel populair onder zijn leerlingen. Zijn collega’s zijn minder enthousiast over zijn gedrevenheid, maar zolang het hen geen extra werk oplevert, vinden ze het prima dat Robert zich een slag in de rondte werkt voor hun vakgroep. Maar dan krijgt de opleiding een nieuwe sectormanager die docenten benadert als wandelende fte’s en in een megalomaan nieuwbouwproject gezogen wordt. Robert blijft aanvankelijk denken dat zijn leidinggevende het beste met het onderwijs voor heeft en weet wat ze doet. Maar zelfs zijn geloof wordt aan het wankelen gebracht als de invoering van Creatief Project Management ertoe leidt dat leerlingen om les smeken en leraren stiekem onderwijs gaan geven.
Auteur Lucas Zandberg heeft zelf jaren op een roc gewerkt en werkt nu in het hbo.

Was jij net zo bleu als Robert toen je als docent begon?
“Ik was 23 en aan het begin van elke vergadering steeg er gemopper op. ‘Daar gaan we weer’, verzuchtten collega’s. Ik stoorde me daar aan. Doe toch eens leuk mee, dacht ik. Maar al snel kwam er bij mij ook irritatie over wat ik nu de flipover-terreur noem: er is een schijn van meedenken, er zijn inspraakmomenten, maar met al dat meedenken gebeurt niets. Ik had als starter snel door dat veel leidinggevenden geen feeling hebben met het leraarsberoep, maar ik dacht wel dat ze affiniteit hadden met onderwijs. Veel van hen bleken dat ook niet te hebben. Er is best iets voor te zeggen dat een manager niet uit het onderwijs komt, omdat hij dan met een frisse blik het proces kan bewaken. Maar managers hebben de neiging meer te doen dan dat en zich met het proces te bemoeien, dan krijg je op een school twee compleet anders bewegende werelden.”

Jouw boek speelt zich op een roc af. Had dat net zo goed een hbo-school kunnen zijn?
“In het hbo en op universiteiten zie je de kloof tussen managers en docenten ook. Maar daar heb je eerder dat studenten opstaan en klagen over slecht onderwijs. Bovendien is er in het hoger onderwijs veel meer kwaliteitscontrole. Ik zocht voor mijn boek een setting waar dingen snel uit de hand kunnen lopen. In het mbo gaat alles heel ad hoc’erig. Het is niet voor niets dat de grote wanbeheer-schandalen de afgelopen jaren op roc’s waren: Roc Leiden, Amarantis, Roc West-Brabant.”

Heb jij in je eigen carrière ook zoiets meegemaakt als de invoering van Creatief Project Management?
“Om de zoveel jaar is er een vernieuwing die zelfstandigheid moet stimuleren. Ik was aanvankelijk heel enthousiast over het competentiegericht leren. Maar uiteindelijk was dat ook een verkapte bezuiniging. Bovendien werd de obsessie voor scores ermee aangewakkerd. Men wil meetbare resultaten. Dus wordt onderwijs goed bevonden als er hoge tevredenheidsscores zijn. Maar mijn ervaring is dat een student meer tevreden is over het onderwijs dat hij krijgt, als zijn cijfers hoog zijn. Zo werk je misstanden in de hand zoals in Rotterdam, waar cijfers systematisch werden opgehoogd.
Ik heb eens een negatieve beoordeling ontvangen over een les die ik niet gegeven heb. De klas kwam niet opdagen. Maar dat deed er niet toe: die negatieve beoordeling stond zwart-op-wit.”

Wat doen opgelegde nieuwigheden van buitenaf met docenten?
“Je hebt mensen die op een soort routine gaan draaien, die zich als het ware gewonnen geven. En je hebt de idealisten die na een paar jaar afbranden. Het onderwijs kent een ongehoord hoog percentage uitval. Ikzelf heb drie jaar geleden ook een burn-out gehad. Als het gaat over werkdruk in het onderwijs worden vaak de grote klassen aangehaald. Dat is zeker een probleem, maar het zijn krankzinnige projecten als competentiegericht onderwijs waaraan mensen zich vergalopperen.”

Op Roc Leyderschans schermen docenten steeds met hun jaartaak: ze willen niets doen buiten die taak.
“Leraren zouden wat mij betreft meer mogen vasthouden aan hun jaartaak. Er zijn in het onderwijs te veel mensen die zeggen: Mijn werk is mijn hobby. Met name vrouwen met een werkende partner, die parttime werken, maar fulltime met hun werk bezig zijn. Als je werk je passie is, komt het wel heel hard aan als er eens wat misgaat. Bovendien creëer je geen goede arbeidsvoorwaardelijke positie door je baan als hobby te presenteren. Een ouderavond? Ach ja, dat doe je er gewoon bij. Wat extra uurtjes begeleiding? Hoort erbij. Maar als dat de norm is, dat je allerlei kleine dingen er ‘gewoon’ even bij doet, wordt echt fulltime werken onmogelijk, en een baan in het onderwijs volstrekt onaantrekkelijk.”

{kadertje}
@B1:Lucas Zandberg studeerde Engels en schrijft artikelen voor weblog Tzum. Hij debuteerde in 2007 met Mijn leven is van mij, gevolgd door nog drie historische romans. De rendementsdenker is de eerste roman waarvoor hij uit eigen ervaring put. Zandberg geeft les in het hbo.

Lucas Zandberg, De rendementsdenker, uitgeverij Arbeiderspers, ISBN 9789029511704, € 19,99

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.