• blad nr 10
  • 3-6-2017
  • auteur . Overige 
  • Opinie

 

Investeer in jeugdliteratuur, niet in leesmethodes

Onderwijsonderzoeker Gertrud Cornelissen (VU Amsterdam) ontdekte dat kinderen leesstrategieën spontaan toepassen. Scholen moeten hun geld niet besteden aan saaie leesmethodes, maar aan een interessante boekencollectie.

Veelzeggend is de tabel ‘Effectieve methoden voor leesonderwijs’, in het artikel ‘Leesmethoden zijn te saai’ (Onderwijsblad 09, 20 mei 2017). Deze tabel geeft aan dat in vergelijking met andere methoden klassikale discussie over teksten het sterkste effect heeft. Begrijpend leesmethoden besteden echter meer aandacht aan het aanleren van leesstrategieën dan aan het praten over de gelezen teksten. Een zeer nadelig gevolg hiervan is dat leerlingen niet meer toekomen aan het genieten van gelezen teksten, wat weer een negatief effect heeft op hun leesprestaties.
Mijn promotieonderzoek naar de uitwerking van literaire gesprekken laat zien hoe leerlingen uit de groepen 7 en 8 van de basisschool in een jaar tijd met de hele klas vier jeugdboeken lezen en daarover met elkaar in gesprek komen. Iedere leerling heeft de beschikking over een eigen boek, neemt dat boek mee naar huis, leest thuis een aantal hoofdstukken en plakt tijdens het lezen post-its-opmerkingen bij fragmenten waar ze het in de klas over willen hebben.

Eigen strategieën
Uit de opgenomen videofragmenten blijkt dat leerlingen vanuit eigen behoeften allerlei leesstrategieën uit zichzelf toepassen. Omdat alle kinderen hetzelfde boek lezen, hebben ze een gemeenschappelijke voorkennis en kan vanuit hun eigen leeservaring hierop worden teruggegrepen en voortgebouwd.
In sommige leesgroepjes lezen leerlingen spontaan fragmenten aan elkaar voor. Een jongen met dyslexie stelt zelf voor om met een groepje samen thuis nog eens hardop te gaan lezen, zodat hij het beter kan begrijpen. Bij het discussiëren bladeren kinderen soms terug, bijvoorbeeld om een fragment nog eens op te zoeken, ze maken mindmaps ter oriëntering op het boek en na afloop om hun ideeën te ordenen. Ook gaan ze steeds meer zelf samenvatten wat er in de gesprekken door hen is ingebracht. Ze stellen steeds meer vragen en ook steeds meer verschillende vragen, zoals verdiepings-, inlevings- en interpretatievragen.
Ze weten dat ze vragen kunnen stellen waarop ze zelf het antwoord niet weten, maar stellen die vraag met het idee om er samen uit te komen. Kortom ieder groepje past net zoals volwassen lezers de leesstrategieën toe waar op dat moment behoefte aan is.
De resultaten van dit onderzoek stellen vast dat leerlingen die deze gesprekken voerden, een zeer sterke ontwikkeling hebben gemaakt in het verwoorden van hun interpretaties en belevingen en dat bovendien hun beoordelingen en narratief begrip is gegroeid. Belangrijker dan dit resultaat is dat zowel jongens als meisjes aangeven dat ze heel erg genoten hebben van deze gesprekken.

Saai
Letterlijk heb ik citaten gehoord als: ‘Ik heb geleerd dat ik lezen eigenlijk wel leuker vind’ en: ‘ik ben meer en andere boeken gaan lezen’. Andere kinderen zeiden: ‘Ik lees nu meer boeken en ik kan er over discussiëren’ of: ‘Eerst vond ik boeken saai, maar ik las nu gewoon verder en het liep goed af’.
Leraren geven aan dat ze door het praten over de boeken meer inzicht krijgen over hoe kinderen een boek lezen, dat ze merken dat kinderen elkaar enthousiast maken en dat zwakkere lezers gestimuleerd worden door de sterkere lezers en meer gingen lezen.
De volgende woorden van onderwijsadviseur Joop Stoeldraijer uit het stuk in het Onderwijsblad zijn mij uit het hart gegrepen: ‘Methoden begrijpend lezen kunnen scholen zonder problemen afschaffen’. Om het lezen te stimuleren en om van kinderen betere lezers te maken, moeten kinderen over hun leeservaringen met elkaar in gesprek.
Ik pleit ervoor om ieder jaar met de leerlingen vier boeken te lezen en te bespreken. Samen met bibliotheken kan een interessante boekcollectie worden opgezet zodat ieder kind over een eigen boek kan beschikken. Literaire gesprekken in alle groepen van de basisschool zijn volgens mij een motiverend en leerzaam alternatief voor methodes begrijpend lezen.

{streamer}
@C1:Vanuit behoeften passen leerlingen leesstrategieën uit zichzelf toe

Het promotieonderzoek ’Maar als je erover nadenkt…Een jaar literatuuronderwijs in de groepen 7 en 8 van de basisschool’ is uitgegeven bij Eburon (2016) in samenwerking met de Stichting Lezen.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.