- blad nr 6
- 1-4-2017
- auteur D. van 't Erve
- Redactioneel
Slechthorende kinderen in elke klas
Op het schoolplein verdringen vijf jongens zich om Matthijs, allen met een stapeltje Pokémonkaartjes als ruilwaar in de handen. “Nee, deze houd ik zelf”, zegt Matthijs, terwijl hij resoluut ‘nee’ gebaart, zijn hoofd schudt en wegloopt.
Matthijs (9 jaar, groep 6) is een van de 27 dove en slechthorende leerlingen op basisschool de Bolster in Sint-Michielsgestel. Na de kleuterperiode op de speciale school Kentalis Talent in Vught, stroomde hij door naar de reguliere groep 3 van de Bolster. “Ik vond het spannend”, vertelt hij. “Vooral omdat het tempo hier hoger is. Het is soms best lastig bij te houden.”
Vier jaar geleden nam Kentalis Talent het initiatief tot de samenwerking, met het oog op de invoering van passend onderwijs. Maaike Lauwerijssen, directeur van de Bolster, ziet een duidelijke meerwaarde. “Of je nou doof of hoogbegaafd bent of leren juist heel ingewikkeld vindt, het is allemaal oké. Doordat ze samen naar school gaan, leren kinderen met elkaar omgaan. Dat is iets wat ze straks in de samenleving ook zullen moeten.”
De Brabantse dorpsschool telt 350 leerlingen, verdeeld over veertien groepen en inmiddels zitten er in bijna elke groep wel een paar dove of slechthorende kinderen. Zij hebben een gehoorapparaat of een cochleair implantaat, een ingenieus apparaatje dat deels operatief onder de huid achter de oorschelp wordt geplaatst, waardoor ze kunnen ‘horen’. Doordat er meerdere dove kinderen naar één school gaan, kan de ondersteuning en begeleiding vanuit Kentalis Talent worden gebundeld. Hierdoor kunnen er structureel leerkrachten vanuit Kentalis Talent aanwezig zijn, zoals Anniek Bijlsma. “Voor de kinderen is het bovendien heel fijn dat ze niet de enige dove of slechthorende zijn”, vertelt ze. “Dat ze ook even met elkaar kunnen spelen of gebaren, is ontspannend voor ze.”
Extra mensen
Kentalis Talent stelt experts als logopedisten en intern begeleiders ter beschikking en aan elke groep is voor een aantal uren een extra leerkracht verbonden. Elke dag is er bovendien een tolk aanwezig in de klas. De dove en slechthorende kinderen krijgen les in gebarentaal en dovencultuur en elke klas krijgt speciale apparatuur. De leerkracht draagt een zender en moet de instructies heel gericht geven. “Er komt in het begin een hoop op je af”, vertelt Bart Leijte, leerkracht groep 3, die destijds meteen zes dove en slechthorende kinderen in de klas kreeg. “Behalve dat je deze kinderen iets anders moet benaderen, heb je opeens ook te maken met extra mensen in de klas. Er lag geen formatje klaar, waarin stond wat mijn taken zijn of wat je kunt verwachten van de ander. Al doende kwamen we erachter.”
Wendy Wagenaars, leerkracht groep 5: “Eigenlijk hebben we nu overal afspraken over, van wie welke rapportages maakt tot wie contact opneemt met ouders. Bij wie wat ligt, is na vier jaar wel duidelijk.”
Boezemvrienden
“Als je naar me kijkt, weet ik dat je naar me luistert”, zegt juf Wendy even later tegen de klas. En, als iedereen kijkt: “Supergoed.” Tegelijkertijd steekt de tolk naast haar twee duimen omhoog. Als juf Anniek even later de klas inkomt om Yasin te halen, lijkt niemand dat op te merken. Dorus zit vooraan in de klas. Het implantaat op zijn achterhoofd valt niet eens zo op in zijn blonde haar. Hij scheurt een bladzijde uit zijn schrift, maar dat gaat helemaal mis. Hij schrikt: “Juf ik kan er echt niets aan doen.”
“Het geeft niets”, zegt Wendy, “Lars, help hem maar even.” Lars (8) en Dorus (10) zijn boezemvrienden, zeggen ze zelf. “Al vanaf groep 3”, vertelt Lars. Dorus: “Want toen kwam ik bij hem in de klas. Ik zat eerst op Talent, maar hier is het veel leuker.” Ze spelen vaak samen, ook al woont Dorus niet in de buurt. Lars: “Maar onze moeders zijn ook vriendinnen dus dat is nooit een probleem.” Dorus: “Wat ik stom vind is dat sommige mensen heel hard tegen me gaan praten, alsof ik een soort zombie ben, maar dat hoeft helemaal niet.”
De leerlingen accepteerden de nieuwe kinderen snel, vertelt directeur Lauwerijssen. “Om dit te stimuleren hebben we ouders gevraagd of ze de dove en slechthorende kinderen de kans willen geven om bij hen thuis te eten, zodat ze niet altijd hoeven over te blijven en het contact tussen de kinderen wordt versterkt.”
“Waar we in het begin nog een beetje moesten sturen, regelen de kinderen het nu zelf onderling”, vult leerkracht Leijte aan. “Dat geldt ook voor het spelen na schooltijd.”
Hadden de ouders in het begin wel hun vraagtekens, inmiddels zijn de dove en slechthorende kinderen helemaal geaccepteerd. “De extra ondersteuning en handen in de klas komen ook ten goede aan de horende kinderen”, benadrukt Koos Henkens, intern begeleider op de Bolster. “Kinderen die bijvoorbeeld moeite hebben met taal, schuiven ook aan bij de begeleiding van Anniek.”
Grens
Door deze ‘verbreding van de zorg’ kan de school inmiddels ook aan twaalf andere leerlingen een specifiek arrangement bieden, waarvoor het samenwerkingsverband passend onderwijs de extra ondersteuning betaalt. Het gaat om kinderen met autisme, hoogbegaafden met sociaal-emotionele problemen of kinderen met gedragsproblemen. Directeur Lauwerijssen: “En sinds november hebben we acht nieuwkomers uit Syrië verwelkomd. We streven ernaar elk kind te geven wat het nodig heeft, maar daarbij doen we geen concessies aan de kwaliteit van het onderwijs.”
“Het is iedere dag zoeken naar wat passend is voor kinderen en voor ons als school, en natuurlijk is er een grens”, vertelt Henkens. “Alleen al gezien de ruimte: we werken nu al in de gangen.”
Henkens wil echter graag een ander geluid laten horen dan de vele negatieve verhalen over passend onderwijs. “Het is soms pittig, maar het is ook een interessante zoektocht. En ja, er gaat veel tijd in administratie zitten, maar die kun je wel beperken door je bij alles af te vragen of het nut heeft. Als het geen meerwaarde heeft dat een kind een bepaalde toets doet, doe het dan vooral niet.”
Succesfactor op de Bolster, die dit jaar opnieuw het predicaat excellent mag dragen, is de aandacht voor welbevinden, denkt Henkens. “Je goed voelen en een prettige sfeer op school, zijn voorwaarden om tot leren te komen. Dus daar investeren we volop in, zoals met de Kanjertraining.”
De samenwerking met Kentalis Talent werpt vruchten af; de eerste drie dove of slechthorende leerlingen stromen straks door naar het voortgezet onderwijs. “Dat was nog niet zo eenvoudig hoor”, zegt Henkens. “Het vergt behoorlijk wat uitleg.”
Leren loslaten
“Wees niet bang om deuren te openen en kom vooral eens kijken”, raadt leerkracht Wagenaars aan. “Het lesgeven aan dove en slechthorende kinderen maakt je heel bewust van wat je doet, waar je staat en hoe duidelijk je bent. Het geeft het werk iets extra’s.” Collega Leijte is het met haar eens. “Ik heb eerst moeten leren loslaten dat niet alle leerlingen altijd alles meekrijgen en dat ik een beroep mag doen op de extra leerkracht. Nu is het lesgeven alweer heel normaal. Toen laatst de tolk ziek was, was het alsof ik mezelf niet was, zo vertrouwd is het dat er iemand naast me staat.”
“Het valt me niet echt meer op dat hij doof is”, zegt Teun (10, groep 6) even later over zijn vriend en klasgenoot Daan (9). “Soms moet je dingen herhalen, maar daar ben ik wel aan gewend.”
“Vind je dat erg?”, vraagt Daan.
“Nee joh, helemaal niet”, reageert Teun meteen. “Wat wel eens balen is, is dat als we willen spelen, we dat een dag van tevoren moeten vragen. Het kan nooit zomaar, vanwege de taxi.” “Gelukkig is dat bij ons nooit een probleem. Wij kunnen altijd voetballen als we dat willen”, vertelt Matthijs. Zijn beste vriend is klasgenoot Luca (ook 9 jaar): “Dove kinderen, daar ga ik echt niet mee spelen, dacht ik eerst. Maar eigenlijk zijn het gewoon normale kinderen met iets aan hun oren.”