- blad nr 6
- 1-4-2017
- auteur L. Douma
- Redactioneel
Het verhaal van de mol, de onderwijzer en de inspecteur
Tweehonderd jaar onderwijsverslagen levert een enorme stapel papier op. Paperassen waarin de stem van de inspecteur doorklinkt en steeds persoonlijk wordt. Waren het in de begintijd vooral de financiën waarover de inspectie zich boog, later waren het de persoonlijke citaten van de ‘opzieners’ die de verslagen kleur gaven. Interessant voor historici, maar hoe maak je dat ook interessant voor de gemiddelde museumbezoeker?
“Door te thematiseren”, vertelt Onderwijsmuseum-directeur Tijs van Ruiten. “Elk jaar is er wel een onderwerp in het onderwijsverslag dat extra aandacht krijgt. Zulke thema’s hebben we eruit gepikt. Schoolverzuim bijvoorbeeld, maar ook drankmisbruik: begin vorige eeuw een groot probleem in alle lagen van de bevolking, ook onder onderwijzers. In die tijd bestond bijvoorbeeld ook de Kweekelingen Geheelonthouders Bond.”
In de jaren dertig van de vorige eeuw werd in het onderwijsverslag extra aandacht geschonken aan lesgeven over de natuur. Het natuuronderwijs was te stoffig. Een inspecteur maakte een les mee waarin de onderwijzer gebruikmaakte van de nog steeds bekende en in interieurbladen geliefde biologie-platen van Koekkoek. Het onderwerp van de les was ‘de mol’. Het viel de inspecteur op dat alleen de leerlingen die vooraan zaten op de biologieplaat de mol konden onderscheiden. Voor de rest van de klas was het een oersaaie les zonder beeldende elementen. De ‘rijksinspecteur’ sprak de onderwijzer hierop aan. Was er niet op een meer aanschouwelijke manier les te geven over de mol? Met behulp van een opgezet dier wellicht? De onderwijzer verzuchtte dat er op zijn school echt geen geld was voor dergelijke materialen. Daarop nam de rijksinspecteur de kwestie op met het hoofd der school. Die hem naar de hal begeleidde waar een kast vol opgezette dieren stond. Inclusief een mol. De onderwijzer had deze beesten in de vijftien jaar dat hij op de school werkte nog nooit een blik waardig gegund, merkte de inspecteur later droogjes op in zijn verslag.
“Door zulke anekdotes kijk je mee over de schouder van de inspecteur in de klas”, ervaart Van Ruiten. “Je ziet hoe onderwijsvernieuwingen langzaam doorsijpelen. Vaak waren het de beste van de beste onderwijzers die voor de inspectie gingen werken. Zij legden minder de nadruk op de financiën en meer op de inhoud. Ze wilden de onderwijskwaliteit verbeteren.”
Benieuwd naar de tentoonstelling ‘Dit heilzaam toezigt’? Het Onderwijsblad verloot vijf maal twee gratis entreekaarten. Stuur voor 8 april een mailtje naar onderwijsblad@aob.nl onder vermelding van ‘Onderwijsmuseum’.
De tentoonstelling is nog tot en met 30 september te zien in Dordrecht: onderwijsmuseum.nl