- blad nr 5
- 18-3-2017
- auteur . Overige
- Opinie
Niet goed in lezen? Benadruk dat niet al in groep 3
De methodemakers van Veilig leren lezen verdelen kinderen in zonnetjes, sterretjes en maantjes. Spelelementen worden zo wedstrijdelementen, stelt faalangstreductietrainer Pascal Cuijpers. Met alle gevolgen van dien.
Teun is zes jaar en zit in groep 3. Hij is van nature een beweeglijk en avontuurlijk ingesteld persoontje. Daarnaast heeft hij een enorme aanleg voor het in elkaar knutselen van technisch lego. Vanaf het begin van het schooljaar is hij echter veranderd. Hij vindt school niet meer leuk en zegt geregeld dat hij het niet kan. Na een oudergesprek met de leerkracht van groep 3 wordt al snel duidelijk wat er aan de hand is. Teun is een ‘maantje’, zoals hij het zelf zegt.
Na enig speurwerk tref ik op de site van Veilig leren lezen een uitleg aan: leesprestaties van kinderen worden bij de leesmethode onderverdeeld in zonnetjes, sterretjes en maantjes. Kinderen die vallen onder de ‘maantjes’ voldoen aan de leesbasis die een leerling van groep 3 dient te hebben. Niets meer en niets minder. ‘Sterretjes’ zijn leerlingen die een moeizame leesontwikkeling hebben en enigszins achterlopen op dit gebied. En ‘zonnetjes’ zijn leerlingen die al beschikken over een volledige letterkennis en zelfstandig werken aan moeilijkere opgaven. De ex-kleuters kunnen zelf aan de hand van pictogrammen op de verschillende leesmethodes zien met welk boekje ze mogen werken. Door middel van deze verdeling kan de leerkracht ‘optimaal differentiëren door in te spelen op de verschillen binnen de groep 3’. Uiteraard benadrukken de methodemakers
Ik onttrek me niet aan het idee dat we met deze verkaveling in niveauverschil op taal- en leesgebied de jongste leerlingen op dit gebied al in hun prille leef-, leer- en leesfase oormerken. Kinderen weten intuïtief heel goed dat ze niet bij de besten horen als ze werkbladen maken voor het niveau sterretje of maantje. Wellicht zien of voelen ze zelfs al de metaforische lading van de goedbedoelde pictogrammen. De zon zorgt immers voor het meeste licht en straalt het hardst. De maan kan hier niet aan tippen, laat staan dat er genoeg licht zou zijn van enkel een ster. Het is dan ook een kwestie van commerciële schijn-niveaubewaking, die niet bijdraagt aan het schoolfundament van de jongste leerlingen op school. Spelelementen zijn verworden tot wedstrijdelementen, die kunnen zorgen voor somberheid of een vorm van faalangst. Onbevangenheid en spelenderwijs leren wordt bij aanvang van groep 3 de kop ingedrukt door het bepalen van de niveaus en het koppelen aan pictogrammen. Is dan het enige doel om aan het eind van het schooljaar als zes- of inmiddels zevenjarige te voldoen aan het AVI-niveau E3?
Om de voorstanders van de bekritiseerde leesmethode maar vast voor te zijn: Ja, ik besef heel goed dat er altijd al verschillen tussen kinderen zijn geweest en dat het goed is om als kind de mogelijkheid te hebben in een heterogene groep te functioneren waar gedifferentieerd wordt en een gezonde werksfeer heerst. Het gaat mij puur om de commercieel opgelegde prestatiepictogrammen, die kinderen onbewust kunnen laten voelen ‘wat ze zijn’. Daarbij is een leerkracht doorgaans prima in staat om zonder pictogrammen en bijbehorende dubieuze (prestatie)termen het niveau van het kind aan te geven, bijpassende werkjes te verzorgen en de kwaliteit te bewaken. Als de bewuste pictogrammen dan toch moeten blijven, dan is het misschien een mooi experiment om alle werkboekjes en werkbladen te voorzien van stralende zonnetjes. Kijken wat er dan gebeurt.
Pascal Cuijpers is docent beeldende vorming aan het Connect College in Echt. Hij werkt daarnaast als faalangstreductietrainer en onderwijscolumnist.