• blad nr 5
  • 18-3-2017
  • auteur L. Douma 
  • Redactioneel

Basisscholen worstelen al meer dan tien jaar met gym 

Oudere leerkracht is het bokje

Nog steeds is de vakleerkracht gym geen gemeengoed op de basisschool. Oudere leerkrachten nemen tegen wil en dank de gymlessen van jongere collega’s over.

Op de Noord-Hollandse basisschool waar Ellen Vergeer lesgeeft, was het goed geregeld. Twee dagen per week was er een vakleerkracht voor de gymlessen. “Eén keer in de week gaf zij gymles, één keer per week deed de groepsleerkracht dat. Ik vond dat heel prettig. Dat ene uurtje per week vond ik ook leuk, je leert je leerlingen tijdens gymles toch weer op een heel andere manier kennen.”
Maar toen ging de vakleerkracht met pensioen. En zij werd maar één dag vervangen. “Nu verzorgen wij één dag alle lessen zelf. En we zetten alles ook zelf klaar, een flink karwei.” Alsof dat nog niet vervelend genoeg is, moet Vergeer de gymles van een collega overnemen, omdat zij niet gymbevoegd is. Dat zit zo: tot 2005 waren alle afgestudeerden van de pabo bevoegd om de gymles te geven. Maar de politiek vond dat ‘gewone’ groepsleerkrachten te weinig bagage hebben om in tijden van dikker wordende kinderen goede gymles te verzorgen. Daarom mogen leerkrachten die na 2005 zijn afgestudeerd aan de pabo alleen nog gymles geven in de groepen 1 en 2. Voor bewegingsonderwijs in de hogere groepen is sindsdien een aparte bevoegdheid nodig.
Niet alle nieuwere collega’s van Vergeer hebben die gymbevoegdheid. Oudere collega’s moeten hun lessen overnemen. “Omdat ik toevalligerwijs voor 2005 ben afgestudeerd moet ik extra gymlessen geven terwijl mijn collega van 27, een heel sportieve meid die nota bene tennislessen geeft in haar vrije tijd, dat niet mag. Ik vind het van de zotte.”
Ellen Vergeer is niet de enige die tegen wil en dank gymlessen van jongere collega’s moet overnemen. “Er zijn behoorlijk wat scholen die leerkrachten afgestudeerd voor 2006 inzetten voor gymlessen aan andere groepen”, weet Sandra Roelofsen, advocaat bij de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO).
“Op de oude basisschool van mijn dochter gaf een paar jaar geleden een leerkracht van rond de 60 gym aan de groep waar mijn dochter toen inzat”, vertelt Vergeer. “Dat was niet haar eigen groep, maar de 25-jarige juf van mijn dochter mocht geen gym geven. Ik zag die juf van 60 wel eens met de groep naar gym fietsen en had dan erg met haar te doen.” Over haar eigen situatie vraagt Vergeer zich af: “Moet ik nou tot ik 67 jaar ben de gymles overnemen van jongere leerkrachten? Daar pas ik voor!”

Expressie
Het was juist de bedoeling dat scholen meer leerkrachten aan zouden stellen met een diploma van de Academie voor Lichamelijke Opvoeding. Maar in de praktijk leverde de vernieuwde bevoegdheid al snel problemen op. “Er zijn veel scholen die zeggen dat ze daar het geld niet voor hebben”, weet Jo Lucassen, bewegingswetenschapper bij het Mulier Instituut. “Strikt genomen moet je zeggen dat ze daar het geld niet voor over hebben, want er is gewoon een potje voor binnen de lumpsum.”
In het primair onderwijs is de eigen leerkracht gewoonlijk de hele dag met de leerlingen. “Het inzetten van vakleerkrachten is niet normaal”, zegt Lucassen. “Veel scholen zijn dusdanig traditioneel ingesteld dat ze het onhandig vinden als er een vakleerkracht tussendoor komt fietsen. Ook hebben ze het idee dat de gymlessen dan wel erg duur worden: tijdens dat uur worden zowel een groepsleerkracht als de vakleerkracht betaald. Maar de groepsleerkracht kan gewoon een andere taak uitvoeren tijdens de gym, alleen scholen zijn dat niet zo gewend.”
Uit onderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat nog steeds op drie kwart van basisscholen de gymlessen worden verzorgd door de groepsleerkracht. Onderzoekbureau Regioplan concludeerde onlangs dat 13 procent van die lessen ook nog eens wordt gegeven door een leerkracht zonder gymbevoegdheid of door een stagiair. In de wet staat dat bewegingsonderwijs uitsluitend gegeven mag worden door bevoegde leraren, maar dat niet-gymbevoegde leraren wel expressie-activiteiten mogen geven. Maar wat zijn expressie-activiteiten precies? Is het doen van spelletjes ook niet expressief? Op de school van Vergeer hebben collega’s geopperd van die ruimte gebruik te maken. “Op mijn school krijgen de leerlingen één keer per week een spel-les en één keer een toestel-les. Wij dachten: Als wij nu de toestel-les verzorgen, dan kan de pas afgestudeerde collega misschien de spel-les voor haar rekening nemen. Maar de directeur was bang dat er tijdens de spel-les iets mis zou gaan.”
En daar heeft Vergeers directeur wel gelijk in. Want een leerkracht zonder gymbevoegdheid mag tijdens de gymles helemaal geen activiteiten die aan bewegen verwant zijn ondernemen met kinderen. Dus ook geen yoga, balspelletjes of dans. Drama-les mag dan weer wel. Maar: het is dan geen gymles meer, en de gymles moet dan later die week worden ingehaald. En jawel worden gegeven door een leerkracht die gymbevoegd is. Wanneer de onbevoegde leerkracht wel een bewegingsles geeft, is het bevoegd gezag verantwoordelijk en aansprakelijk. Het kromme is: tijdens de pauze mag de onbevoegde leerkracht wel bewegingsactiviteiten begeleiden.

Uitdagend
Ruim tien jaar na dato hebben veel scholen de gym dus nog steeds niet goed georganiseerd. Destijds kregen vakleerkrachten een stem in het ontwerpen van die nieuwe leergang. Zij verzonnen een volgepakt nascholingsprogramma van vier blokken. Dat bleek al snel te heftig. De opleiding werd ingekrompen tot drie blokken. Waarvan het eerste blok al zoveel mogelijk op de pabo’s moest worden aangeboden. “Nu bieden pabo’s op redelijke schaal de gymbevoegdheid weer aan binnen het reguliere programma”, vertelt Lucassen van het Mulier Instituut. “Je kunt dan al één of twee blokken op de pabo volgen, of de hele opleiding wordt aangeboden als minor. Dat is een trend die naar verwachting doorzet. Maar ik vind dat geen gelukkige ontwikkeling. Het is niet voor niets dat er destijds voor is gekozen de gymbevoegdheid buiten het reguliere programma aan te bieden: het programma op de pabo was te zwaar. Door het nu weer binnen dat programma aan te bieden, creëer je hetzelfde probleem.”
“Ik vind het ook een beetje raar de gymbevoegdheid als minor aan te bieden, dat gaat ten koste van een ander vak”, valt Roelofsen van de KVLO bij.
Uit verschillende studies blijkt dat het gymonderwijs kwalitatief vooruitgaat zodra er een vakleerkracht is aangesteld. Voor de groepsleerkrachten die gym geven geldt dat zij hier lang niet allemaal even goed in zijn. Ook schort het soms aan de motivatie. “Bovendien is het bijhouden van de vakbekwaamheid voor de groepsleerkracht een lastig punt. Een groot gedeelte van de leerkrachten laat zich niet bijscholen op het gebied van bewegingsonderwijs”, vertelt Lucassen.
“Ik vind de kwaliteit van mijn gymlessen niet te vergelijken met die van een vakleerkracht”, zegt ook Vergeer. “De vakleerkracht geeft een veel uitdagendere les, logisch: het is zijn vakgebied.”

{kader 1}
Subsidie voor gymbevoegdheid
Leerkrachten in het primair onderwijs zonder gymbevoegdheid, kunnen daarvoor met subsidie een aanvullende opleiding doen.
De subsidie vergoedt het collegegeld tot maximaal 3500 euro. Daarnaast wordt voor studiemiddelen een bedrag van 10 procent van het collegegeld vergoed, tot een maximum van 350 euro. Reiskosten kunnen tot 10 procent van het collegegeld vergoed worden, eveneens met een maximum van 350 euro. Anders dan bij de Lerarenbeurs is er geen studieverlof en subsidie voor een vervanger. De subsidie is dit jaar voor het laatst aan te vragen, maar kent een subsidieplafond van 3,15 miljoen euro per jaar. Toekenning gebeurt op volgorde van binnenkomst van de aanvragen. De opleiding start twee keer per jaar, in februari (deze is dus al begonnen) en in september.
Meer informatie in te vinden op www.duo.nl

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.