• blad nr 20
  • 17-12-2016
  • auteur R. Sikkes 
  • Redactioneel

 

Tekort aan bevoegden schaadt prestaties

De schoolprestaties van rekenen en natuurwetenschappen gaan in Nederland omlaag. Zowel in groep 6 als bij vijftienjarigen, zo blijkt uit internationale onderzoeken. Aziatische landen doen het beter, maar waarom?

Rekensommetje voor groep 6. Welk deel van deel van de cirkel is voor 3/8ste gearceerd? In een Nederlandse groep 6 weet 22 procent het goede antwoord, in Singapore en Zuid-Korea meer dan 60 procent.
Natuurkundeopdracht voor groep 6. Hoe moet je de magneet houden om de auto weg te duwen? In Nederland weet 21 procent het goede antwoord, terwijl Singapore, Japan en Zuid-Korea daar 75 procent of meer scoren.
Het wereldwijde Timms-onderzoek naar kennis van exacte vakken op de basisschool laat twee trends zien: de prestaties dalen en Aziatische landen doen het veel beter. Het Pisa-onderzoek naar kennis onder vijftienjarigen van taal, wiskunde en natuurwetenschappen, komt met vergelijkbare resultaten: Dalende prestaties bij de exacte vakken en wiskunde, Aziatische landen scoren royaal hoger. ‘Die gaan ons links en rechts voorbij’, was de reactie van staatssecretaris Sander Dekker daarop. ‘Het is mij te makkelijk om te zeggen: hun aanpak past niet bij ons. We moeten bereid zijn om van hen te leren.’

Onbevoegden
Op naar het oosten dus, om te kijken hoe ze dat in Azië doen. Maar gelukkig bieden beide rapporten nog een schat aan achtergrondgegevens. Zo kijkt Pisa altijd naar de bevoegdheden en onderzoekt Timms nu de werkdruk. En daar komen interessante gegevens uit.
Onbevoegde docenten voor de klas drukken de prestaties en dat komt in alle landen voor. Maar volgens het onderzoek scoort Nederland op dat punt uitzonderlijk slecht. Net als Oostenrijk, Zwitserland en de regio Buenos Aires die de hoogste percentages niet volledig-bevoegde leraren op achterstandsscholen hebben. Dat drukt de prestaties voor die groep flink omlaag. In Nederland loopt het percentage onbevoegde docenten op tot 18, terwijl onbevoegdheid bij de Aziatische tijgers en het hoog scorende Finland tussen de 6 en 2 procent ligt.
Nederlandse schoolhoofden zeggen verder ongeveer evenveel last te hebben van tekorten aan docenten als andere landen, maar ze gaan er volgens de statistieken anders mee om. Wordt hen gevraagd of er onvoldoende opgeleid personeel in huis is, dan loopt dat in Nederland op tot 35 procent. In Singapore, Finland en Hong Kong is dat minder dan 8 procent.
Een belangrijke aanbeveling van de Oeso is het vak zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor bevoegde docenten en hen een stimulans te geven hun vak bij te houden. Volgens het Pisa-rapport vraagt dat om een concurrerend salaris en permanent mogelijkheden voor bijscholing.
Ook daarin onderscheiden de Aziatische landen zich van Nederland. Niet alleen in het voortgezet onderwijs ligt de aandacht voor professionele ontwikkeling hoger, maar zeker in het basisonderwijs. Bij het onderzoek naar rekenen en science in groep 6 meldden leraren dat ze veel minder dan andere landen nascholing voor die twee vakken volgen. Voor natuuronderwijs ligt dat in Nederland uitzonderlijk laag op slechts 3 procent.
Niet zo gek dat leraren het dan moeilijk vinden om proefjes te doen met leerlingen. Dat is in andere landen heel gebruikelijk, omdat het onderdeel uitmaakt van het science-programma, zoals de klassieke vulkaan maken in de Verenigde Staten. Op dat punt valt volgens de Nederlandse analyse Twintig jaar Timms veel winst te behalen. De vraag is alleen waar de leraren basisonderwijs de tijd vandaan halen voor bijscholing, de Nederlanders rapporteren een hogere werkdruk dan gemiddeld.
Er valt dus veel te leren van de Aziatische landen: minder onbevoegdheid en meer aandacht voor professionele ontwikkeling. Maar dan springt er nog een element in het oog met grote verschillen. Nederlandse zesdegroepers én de vijftienjarige pubers vinden wiskunde, rekenen en natuurwetenschappen niet zo leuk. De prestatiedrang is laag. De behoefte de beste van de klas te zijn scoort buitensporig laag. Schoolleiders en leraren geven ook aan dat de prestatie-ambities beperkt zijn.
In dat opzicht streven de Aziatische tijgers ons inderdaad voorbij. De prestatiedrang is hoog en meestal vinden leerlingen wiskunde en science leuk. Voor een deel is dat verklaarbaar door de noodzaak: in landen als Singapore, maar ook Finland is de toelating tot de universiteit afhankelijk van de behaalde cijfers. Veel Aziatische leerlingen dingen graag mee voor een plek op een topuniversiteit in de Verenigde Staten of Engeland waar hetzelfde geldt.
Dat mechanisme is in Nederland totaal afwezig: een havo of vwo diploma geeft toegang tot het hoger onderwijs. Ook voor dat element hoeven we dus niet spoorslags af te reizen naar Zuidoost-Azië. Maar er is toch één ding dat blijft knagen. Ambities, prestatiedrang wordt in het Nederlandse onderwijs snel gezien als prestatiedruk, iets negatiefs. Door ouders, door school, door jongeren zelf. Terwijl we om het hardst juichen als Nederland op de Olympische spelen een gouden plak wint, iets waarvoor de sporters jarenlang op hun tenen hebben gelopen.

[grafic]
Veel onbevoegden in Nederland

Percentage bevoegde docenten natuurwetenschappen voortgezet onderwijs

Japan 98%
Hong Kong 96%
Finland 95%
Verenigde Staten 94%
Singapore 94%
Estland 90%
België 85%
Frankrijk 82%
Nederland 82%
Duitsland 75%


De Timss-rapporten (de internationale vergelijking en de Nederlandse analyse) staan op de website van de Universiteit Twente www.utwente.nl/bms/timssenpirls/

. De Pisa-rapporten staan op de website van het Cito www.cito.nl. Een interactieve kaart met de internationale resultaten staat op www.oecd.org/pisa/

.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.