• blad nr 20
  • 17-12-2016
  • auteur L. Douma 
  • Redactioneel

 

De pengreep leer je in de bouwhoek

Om te leren schrijven heb je een goede pengreep nodig. Werk aan de winkel voor de kleuterleerkrachten. Weg met de iPad, kom maar door met de bouwsels en werkjes.

Leren schrijven begint met een goede pengreep. Zonder krijgen kinderen last van hun polsen of schouders. Of krijgen ze al na één zin schrijfkramp. Dat doet geen goede dingen voor de schrijflust.
Het goede nieuws is dat het aanleren van een juiste pengreep voor de meeste kinderen helemaal niet moeilijk is. “Het is onderdeel van de motorische ontwikkeling die ook zonder onze ingreep via een vast patroon verloopt”, vertelt Marion van der Meulen, auteur van de schrijfmethode Pennenstreken. “Dus: ook wanneer kinderen niet naar school zouden gaan, houden ze op hun derde hun potlood anders vast dan op hun zesde.”
“Vanaf de leeftijd van vier á vijf jaar kun je van kinderen een goede pengreep verwachten, eerder is de ontwikkeling in de handen nog niet ver genoeg”, weet remedial teacher en oud-kleuterjuf Erica Kruijk. “Maar”, zegt Pennenstreken-auteur Van der Meulen, “verwacht geen wonderen van kinderen die motorisch achterlopen. Over de hele linie moet de fijne motoriek goed ontwikkeld zijn.”
Idealiter hebben kinderen vanaf groep 3 een goede pengreep. Het liefst een zogenaamde ‘driepuntsgreep’, daarbij pakken duim en wijsvinger de pen vast, terwijl de middelvinger het potlood ondersteunt. “Vroeger werd een andere greep dan die driepuntsgreep er bij wijze van spreken uit geramd”, vertelt Van der Meulen. “Maar de inzichten zijn veranderd. Als een kind lekker schrijft met een vierpuntsgreep is dat ook prima. Zolang de beweging maar vanuit de vingers komt en niet vanuit de pols.”

Swipen
Moet een leerkracht lijdzaam afwachten tot de tijd verstrijkt en de leerling klaar is voor de pengreep? “Een kleuterjuf kan de algehele motoriek wel stimuleren.”
Keihard oefenen dus. “Nee”, zegt Van der Meulen. “Als je het goed benadert, heeft geen enkel kind in de gaten dat hij al aan het oefenen is voor schrijven.”
Remedial teacher Kruijk somt op: “Spelen met een plankje met gaatjes en gekleurde prikkertjes, met kleine blokjes, met knikkers, met borduurkaarten, kralen rijgen, het zijn allemaal oefeningen die de fijne motoriek stimuleren. Die kralen, blokjes of prikkertjes moet je allemaal vasthouden op een manier die gelieerd is aan de driepuntsgreep. Ook bij het scheuren van papier in kleine reepjes heb je elke keer die greep nodig.”
Het probleem is dat kleuters steeds minder tijd doorbrengen in de bouwhoek, en meer tijd achter een scherm. “Maar swipen doet weinig voor je motorische ontwikkeling”, vertelt Van der Meulen. “Dat doe je vanuit je pols, niet vanuit je vingers. Doordat de motorische ontwikkeling tegenwoordig minder gestimuleerd wordt, zie je dat kinderen pas op latere leeftijd een goede pengreep krijgen. Daar krijg ik veel vragen over op scholen. Wat ook meespeelt, is de hoeveelheid tijd die kinderen schrijvend doorbrengen. Vroeger schreven ze de hele dag, zes uur per dag. Nu halen ze misschien zes uur per week. Ze werken met werkboekjes waarin ze dingen omcirkelen, ze doen veel op computers. Het automatiseren van de pengreep én het schrift gaat langzamer dan vroeger.”
Meer spelen, is het devies. En val vooral niet in de valkuil van de schrijfpatronen. Van der Meulen: “Ik zie ze nog steeds in sommigen methodes: schrijfpatronen waarmee je een goede pengreep zou leren. Maar die patronen stammen uit de tijd van de kroontjespen. Het bedienen van de kroontjespen was een vaardigheid an sich. En omdat het inefficiënt was na elke letter je pen weer in de inktpot te dippen, moesten kinderen het verbonden schrift aanleren. Er moest veel geoefend worden. Dat deden mensen met guirlandes tekenen, schrijfpatronen werden ontwikkeld. Maar sinds de balpen hebben die schrijfpatronen geen doel meer.”


Hoe ontwikkelt de pengreep zich?
1 – 1,5 jaar
Kinderen krassen en strepen met potloden. Een dreumes grijpt het potlood overdwars beet. De arm steunt niet op tafel en de bewegingen komen uit de schouder. De handen houden het schrijfmateriaal wel vast, maar sturen de bewegingen niet.

1,5 – 3 jaar
De wijsvinger ligt bijna gestrekt op het potlood. Uit deze greep ontwikkelt zich later de penseelgreep.

3 – 4 jaar
Beginnende polsbewegingen. Het kind gebruikt nog vaak de penseelgreep. Ring-, middel- en wijsvinger liggen vaak op het potlood.

Vanaf 4 jaar
Steeds vaker gebruikt het kind de juiste driepuntsgreep.

Bron: Cursusmap Kleine motoriek en schrijven van de stichting Motorische Remedial Teaching in Beweging.
@B1:Doordat de motorische ontwikkeling tegenwoordig minder gestimuleerd wordt, krijgen kinderen pas op latere leeftijd een goede pengreep.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.