• blad nr 7
  • 2-4-2016
  • auteur R. Sikkes 
  • Redactioneel

Lerarentekort loopt snel op 

Vacature-explosie

Het wordt de komende jaren weer knokken om leraren. Is werken in het onderwijs aantrekkelijk genoeg om het op te kunnen nemen tegen andere veelgevraagde beroepen?

Half maart stonden bij de verschillende online vacaturebanken tegen de 1600 vacatures open. Een plotselinge explosie, want vorig jaar waren dat er veel minder. En dan te bedenken dat veel scholen hun precieze formatieplan nog aan het maken zijn. Je ziet de knokpartij om docenten binnen te hengelen alweer ontstaan.
Rotterdam hengelt met allerlei lokkertjes naar docenten. Begin dit jaar kwam de stad in het nieuws met een welkomstbonus van vijfduizend euro voor leraren basis- en voortgezet onderwijs die in de stad willen werken. En blijkbaar is dat niet genoeg, want begin deze maand kwam daar nog een hotel met ontbijt bij voor jonge docenten exacte vakken en Duits die voor Rotterdam kiezen.
Wie denkt dat het om een Randstad-probleem gaat, heeft het mis: in Limburg zijn veertig vacatures onvervulbaar. Met ‘kunst- en vliegwerk’ wordt het onderwijs draaiende gehouden, zeggen rectoren in dagblad De Limburger. Via uitzendbureaus worden daar gepensioneerde docenten weer ingehuurd, iets dat ook in andere regio’s gebeurt.
Met een griepgolf werd ook duidelijk dat het in het basisonderwijs begint te knellen. Er zijn al veel vacatures in de Randstad, maar dat aantal gaat de komende vijf jaar hard oplopen. Volgens Centerdata zijn er in 2020 zeker achtduizend leraren basisonderwijs te weinig. Dat kan nog meer worden omdat de aanmelding voor de pabo harder is gedaald dan voorzien en de instroom van asielzoekers nog niet is meegeteld.
In het voortgezet onderwijs zijn verschillende bewegingen zichtbaar. Omdat de geboortedip vanaf nu zorgt voor een dalend aantal leerlingen op de middelbare scholen, zou je denken dat het wel mee gaat vallen met tekorten. Maar dat verschilt per vak. Nu wordt er misschien nog gevochten om leraren Nederlands en biologie, dat is volgens Centerdata over een paar jaar weer afgelopen. Maar voor vakken als natuurkunde, scheikunde, klassieke talen, Duits en Frans zal het blijven knellen.
De verwachting is ook dat er bij een aantrekkende economie tekorten aan docenten mbo gaan ontstaan, zeker bij vakken die ook elders op de arbeidsmarkt gewild zijn. Die enorme vraag naar leraren komt er dus niet omdat er meer kinderen zijn, want dat zijn er over de hele linie minder. Maar het is de combinatie van een lage instroom in de lerarenopleidingen en de pensioengolf onder oudere docenten.
Reden voor het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht om voor de hele pedagogische sector de stormbal te hijsen. Het ROA typeert de mogelijke knelpunten voor de pedagogische sector om aan voldoende mensen te komen als ‘groot’. Binnen die sector zijn er nog wel wat uitzonderingen, zo zal het geen probleem zijn om aan onderwijsassistenten, leidsters kinderopvang en sportinstructeurs te komen. Maar om leraren wordt gevochten.
En niet alleen om leraren. Er zijn meer beroepen waar bij de aantrekkende economie banen zat voor zijn. Het ROA noemt managers, technici en ict’ers. En dat betekent weer dat de concurrentie toeneemt voor de exacte vakken. Bij leraren techniek. En voor schoolleiders. Kan het onderwijs die concurrentieslag wel aan?
Dat is de vraag. Werken in het onderwijs kent veel plussen: bovengemiddeld veel vakantie, een maatschappelijk nuttig beroep, werken met opgroeiende kinderen, relatief veel autonomie in de uitvoering. Het onderwijs kent natuurlijk ook belangrijke minpunten. De hoge werkdruk die zich vertaalt in een uitzonderlijk hoog percentage burn-outklachten en een relatief laag salaris. Juist op dat laatste punt waarschuwt de Oeso, de club van rijke industrielanden, in het laatste landenrapport (zie kader op pagina..).

Salaris
Hoe belangrijk een concurrerend salaris is, blijkt nu al aan de overkant van de Atlantische Oceaan. In de Verenigde Staten worstelen meerdere staten met een snel groeiend lerarentekort. Het wonderlijke was dat tijdens de economische crisis de aanmelding voor de lerarenopleidingen daar niet toenam, wat bij eerdere dips wel het geval was. In combinatie met een grote pensioengolf, zitten ook daar de schoolboards met de handen in het haar. In Oklahoma werden 850 klassen geschrapt; in de overgebleven klassen is het proppen.
In Las Vegas startte het schooljaar bijvoorbeeld met duizend leraren tekort, in december waren er nog steeds zevenhonderd onvervulde vacatures. De enige oplossing daar was het inzetten van onbevoegde docenten. Inmiddels wordt op alle mogelijke manieren het beroep aantrekkelijker gemaakt of de toegang vergemakkelijkt. Snelle cursussen om bevoegd te worden, gratis studiebeurzen, 10 procent hoger startsalaris en bonussen voor wie op een achterstandsschool wil werken.
In het land dat belastingverhoging haast als een aantasting van de grondwet ziet, worden toch in veel staten de belastingen verhoogd om leraren beter te kunnen betalen. Zelfs door republikeinse politici. Een onderzoek in Oklahoma maakte duidelijk dat het startsalaris erg onaantrekkelijk was voor jongeren om hun studieschuld af te kunnen betalen. De republikeinse gouverneur Mary Fallin verhoogde daarop de lokale belasting op sigaretten, zodat de lerarensalarissen drieduizend dollar per jaar omhoog konden. ‘Het onderwijs van onze kinderen blijft een topprioriteit’, zei Fallin in Education Week.
In Nederland groeit het tekort gestaag en volgend jaar maart zijn er verkiezingen. PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom begon vroeg aan zijn verkiezingscampagne. Als de sociaaldemocraten weer gaan regeren, wil de partij in stappen jaarlijks 10 miljard extra aan onderwijs uitgeven op een begroting van 354 miljard nu. ‘Mijn doel is dat onderwijs een van de belangrijkste investeringen wordt die de overheid doet.’ In dagblad Trouw zei Samson dat hij met dat geld leraren ‘twee keer zo goed wil opleiden, twee keer zo veel wil betalen en ook twee keer zo snel afscheid van ze wil kunnen nemen als het echt niet gaat.’
Opmerkelijk voor een partij die jarenlang een nullijn handhaafde voor het onderwijs. Misschien het begin van een noodzakelijke omslag, waar de AOb al jaren duidelijk over is. Alleen met een concurrerend salaris en een lagere werkdruk wordt het beroep weer aantrekkelijker en kunnen tekorten worden voorkomen.

{kader 1}
Veel banen bij vacaturesites

Meesterbaan.nl 396
Onderwijsvacaturebank.nl 130
Klassekrachten.nl 81
Decocare.nl 178
Randstad.nl 416
Maandag.nl 129
Intermediair.nl 269
Totaal 1599

{kader 2}
Masterclass solliciteren personal branding

‘Ben ik in beeld’, is de centrale vraag tijdens de masterclass solliciteren van de Groene Golf, de jongerenafdeling van de AOb. Als jonge docent is het immers lastig om je te profileren op de arbeidsmarkt. Hoe zorg je dat jij opvalt tussen alle sollicitanten? Aan studenten van de Radboud Universiteit geeft Mireille Vaal (hoofd externe relaties faculteit letteren) al jaren het college personal branding. Waar eerst weerstand ontstaat, volgt later het inzicht: geen verkooptechniek, maar een reële mogelijkheid om in beeld te komen van werkgevers. Geen trucjes, geen gebakken lucht, maar door gedegen zelfkennis. Speciaal voor studenten en jonge docenten in het po, vo, mbo en hbo.
De masterclass wordt gegeven in Utrecht, Boothstraat 7 op vrijdagavond 15 april, van 20.00 tot 22.30 uur. Gratis voor leden, niet-leden betalen 25 euro of kunnen ter plaatse lid worden. Voor meer informatie en inschrijven: kijk op www.aobevents.nl bij verenigingsbijeenkomsten.

{kader 3}
Hoger salaris maakt onderwijs aantrekkelijker
Het maximumsalaris van Nederlandse leraren ligt het hoogst van alle Oeso-landen, maar wordt in de praktijk niet zo vaak uitbetaald. Dat signaleert de Oeso in het recent verschenen Economic Survey over de Nederlandse economie. Het Nederlandse lerarensalaris ligt namelijk onder het Oeso-gemiddelde. Een verhoging ligt voor de hand, vindt de economische denktank daarom. Zeker voor leraren die doorleren en voor docenten die werken met achterstandskinderen.

{garfic 1}
Basisonderwijs: tekort snel voelbaar in heel Nederland
Geel: weinig onvervulde vacatures, rood veel onvervulde vacatures

{grafic 2}
Tekort 2020 verschilt in voortgezet onderwijs per vak

Zeer groot tekort
Scheikunde, natuurkunde, Duits, klassieke talen

Groot tekort
Frans, levensbeschouwing, wiskunde, techniek

Weinig of geen tekort
Aardrijkunde, biologie, Engels, maatschappijleer, economie, Nederlands, gezondheidszorg, geschiedenis, lichamelijke opvoeding, kunstvakken, overige vakken

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.