• blad nr 12
  • 17-6-2000
  • auteur G. van der Mee 
  • Redactioneel

Veel commotie rond havo-examens nieuwe stijl 

Nergens een positief geluid

Sommige scholen schreven een open brief op poten, zo waren ze geschrokken van de eerste havo-examens nieuwe stijl. Geschiedenis werd voor veel leerlingen een nachtmerrie. Voor aardrijkskunde was te weinig tijd. ŒCatastrofaal¹, noemt P. Motzheim van het Edith Steincollege de hele gang van zaken. Over geknakt vertrouwen, correcties op correcties en compassie.

Natuurlijk werden ze met argusogen bekeken, de eerste havo-examens nieuwe stijl, waar leerlingen van vijftig scholen aan onderworpen werden. De hoop dat na een onrustig tweedefasejaar de examens wel goed zouden verlopen, werd al de eerste dag de bodem in geslagen. Want helemaal in het begin zat geschiedenis. ³Dat was veel te moeilijk², vertelt P. Motzheim, bovenbouwcoördinator van het Edith Steincollege in Den Haag. ³Daardoor kregen leerlingen direct al mentaal een enorme klap.²
Het Edith Steincollege schreef een verontwaardigde brief naar de minister en alle andere instanties die met examens te maken hebben. Volgens Motzheim sloten de examens niet aan bij het karakter van de tweede fase. Hij wil vooropstellen dat zijn school groot voorstander is van het studiehuis en de tweede fase: ³Ik vind ook niet dat er nu beweerd moet worden dat deze examens de mislukking daarvan aantonen, integendeel, de examens zijn juist in de oude stijl opgesteld.² Geschiedenis vindt hij een mooi voorbeeld daarvan: ³Door het veel grotere aantal vakken is de opleiding verbreed. Je kunt natuurlijk zeggen dat er maar in zes vakken schriftelijk gedaan hoefde te worden, maar veel dossiers van de andere vakken zijn pas in april afgesloten, daar is dus veel energie in gaan zitten. Het geschiedenisexamen leek op dat van de havo oude stijl en was moeilijker dan vorig jaar. Er zaten vwo-vragen in en op onderdelen waren er allerlei spitsvondigheden verwerkt. Het ging dus de diepte in en was geen selectie uit de behandelde stof.²

Catastrofaal
De uitwerking van dit examen was volgens Motzheim catastrofaal: ³Ik loop hier nu al heel wat jaren rond, maar ik heb nog nooit zoveel huilende leerlingen uit een examenlokaal zien komen. Ik vind dat helemaal zo erg omdat er met zoveel enthousiasme aan gewerkt is.² Ook biologie vond hij een voorbeeld van hoe het niet moet: ³Wanneer je stelt dat in de tweede fase meer aan vaardigheden gewerkt moet worden, dan hebben we daar bij het examen biologie niets van gemerkt.² Bij alle andere examens was het hem opgevallen dat alle veertig havo-leerlingen tot het belsignaal bleven werken: ³Er was er niet één die eerder ophield, ook dat heb ik nog nooit meegemaakt.²
De tweede zin in de open brief van het Edith Steincollege luidt: De ontreddering bij docenten en leerlingen is groot. (..) Het gevoel van frustratie na het examen (is) enorm.¹ En de laatste zin: Wij eisen dus herstel van vertrouwen in onze werkgever door adequate maatregelen op korte termijn om de toegebrachte schade te herstellen (..).¹
Met het herstel van vertrouwen¹ doelt Motzheim niet alleen op het bijstellen van de cijfers: ³Wat dat betreft vind ik de reacties van het ministerie en de inspectie schrijnend. Wanneer scholen zo heftig reageren, dan verwacht ik een ander antwoord dan we wachten de resultaten af¹. Direct worden de cijfers bijgesteld en valt het allemaal wel weer mee, ons gaat het om herstel van vertrouwen.²
Scholen uit onder andere Vlissingen, Amsterdam en Friesland lieten in de media dezelfde kritiek horen. Drie Friese scholen stuurden een brief naar het ministerie, zij zijn vooral uit op bijstelling van de cijfers voor geschiedenis en aardrijkskunde. W. van Hulzen, sectordirecteur havo/vwo van het Comenius in Leeuwarden, vraagt de staatssecretaris om compassie voor de eerste lichting leerlingen van de tweede fase. ³De examens waren te lang, te moeilijk en te onevenwichtig. Bij aardrijkskunde moesten leerlingen soms vijf bronnen raadplegen om één vraag te beantwoorden. Natuurlijk hebben ze geleerd om met bronnenmateriaal om te gaan, maar op deze manier duurde het allemaal veel te lang. Dat kun je van een vwo¹er vragen, niet van een havo-leerling.² Omdat Van Hulzen de gemaakte opgaven heeft gezien, weet hij dat de leerlingen vrijwel allemaal in tijdnood kwamen: ³Je zag aan de antwoordbladen dat ze op het laatst maar hele stukken oversloegen. Dan hebben we het wel over leerlingen die doorgaans zessen of zevens halen. Wanneer dat zo uit elkaar ligt, dan deugen de examens niet.² De sectordirecteur vindt het helemaal vervelend omdat het twee vakken zijn uit één profiel, waardoor leerlingen de kans lopen te zakken voor hun examen. In het algemeen vindt Van Hulzen dat er teveel werd verwacht van de leesvaardigheid van leerlingen: ³Als ze bijvoorbeeld bij economie allemaal dezelfde vraag verkeerd gelezen hebben, dan deugt die vraag niet.²

Klachtenrecord
Het scholierencomité Laks, dat dit jaar voor de dertiende keer klachten noteerde, haalde het record van 24.041 klachten. De meeste inhoudelijke klachten (1866) gingen dit jaar over het havo-examen geschiedenis, zowel oude als nieuwe stijl. Aardrijkskunde op havo-niveau nam een goede tweede plaats in met klachten van de nieuwe-stijl-kandidaten over het gebrek aan tijd omdat er teveel opgezocht moest worden in de atlas. Sebastiaan Steenman van het Laks voegt daar nog aan toe dat leerlingen geklaagd hadden dat voor veel vakken de boeken niet op tijd aanwezig waren.
Wim Kleijne, voor de inspectie verantwoordelijk voor het goede verloop van de examens, kan inhoudelijk nog niet ingaan op de havo-examens nieuwe stijl. ³Uit steekproeven die we op scholen hielden om te controleren of alles op de juiste manier was georganiseerd, hebben we wel geconstateerd dat niet overal even goed werd omgegaan met de hulpmiddelen. Soms werden er atlassen gebruikt waar het niet mocht en waren ze er niet als ze er wel moesten zijn. Dat gold ook voor woordenboeken of rekenmachines.² Kleijne legt de schuld daarvoor bij de scholen zelf omdat het ministerie hierover tijdig allerlei richtlijnen heeft gegeven. Aan de andere kant kan hij zich enige verwarring wel voorstellen: ³Door de tweede fase zijn er natuurlijk veel verschillende soorten examens, je hebt nu Engels oude en nieuwe stijl.² Over de moeilijkheidsgraad van de havo-examens nieuwe stijl kan hij nog niets zeggen, die moeten eerst geïnventariseerd worden. ³Maar mocht daar iets mee zijn, dan zullen we daar zeker over berichten in ons jaarlijkse examenverslag.²
Op Schoonoord, een openbare scholengemeenschap in Zeist, was nergens een positief geluid te horen over de nieuwe havo-examens. Ruud Nelissen, coördinator havo/vwo, is vooral vertwijfeld over de enorme hoeveelheden correcties die er binnenkomen van de Cevo (Centrale examencommissie vaststelling opgaven). ³Voor het nakijken van de examens krijgen we een correctievoorschrift, nog nooit zijn er zoveel correcties op dat voorschrift binnengekomen. Dan gaat het vooral om de examens nieuwe stijl. Zelfs op het allerlaatste moment, wanneer iemand het werk al naar een tweede corrector had doorgestuurd, kwamen er nog correcties binnen. Voor de organisatie is dat natuurlijk ingewikkeld omdat die tweede corrector wel eens in een heel andere stad kan wonen. Mosterd na de maaltijd, noemen we zoiets dan.²
Het Onderwijsblad volgde de docenten en leerlingen van Schoonoord een aantal maanden in hun kersverse studiehuis en deed daar begin vorig jaar verslag van. Nelissen geeft zelf het nieuwe vak culturele en kunstzinnige vorming (ckv), maar weet van een ander nieuwe vak, management en organisatie, dat een examen totaal anders uitpakte dan verwacht werd. De proefexamens waar iedereen zich op had voorbereid, kwamen totaal niet overeen met de uiteindelijke opgaven. Nelissen: ³Dat is natuurlijk lastig en frustrerend, je denkt dat je je goed hebt voorbereid en dan klopt er niets van. Daar hadden we het vanmorgen nog over met de collega¹s.²

Minder vakken
Heeft er helemaal niemand iets positiefs gezegd over de nieuwe examens, over de leuke plaatjes bijvoorbeeld? Nelissen: ³Nee, dat heb ik nergens opgevangen.² Vergoelijkend: ³Nou zeggen ze natuurlijk vooral iets wanneer het niet goed gaat, maar nee, er zijn toch vooral frustraties en dan zeker over de slechte organisatie.² Over de richtlijnen van het ministerie voor de hulpmiddelen, waar inspecteur Kleijne over sprak, wil hij ook nog wel wat zeggen: die waren uitermate vaag! ³Dan moet je weten dat onze leerlingen voor die laatste twee jaar nog dure grafische rekenmachines moesten aanschaffen, maar die mochten ze weer niet gebruiken voor het examen! Daar moesten ze gewone rekenmachines voor hebben. Als school voelden wij ons toen verplicht om voor rekenmachines te zorgen, je kunt toch niet van iemand vragen om dat ook nog eens zelf aan te schaffen?²
Nelissen durft nog niet te voorspellen of er meer leerlingen dan anders zullen zakken voor het havo-examen. De Cevo zou op 13 juni laten weten voor welke examens er bijstellingen komen, na sluiting van Het Onderwijsblad.
Twee politieke partijen liepen al op de gebeurtenissen vooruit. D66-fractievoorzitter De Graaf pleitte voor het terugbrengen van het aantal vakken in de tweede fase tot hooguit tien. Het SP-Kamerlid Harry van Bommel stelde de staatssecretaris een aantal schriftelijke vragen over de nieuwe eindexamens. Volgens hem is de tweede fase overhaast ingevoerd. Met de vragen wilde hij redden wat er nog te redden valt¹.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.