• blad nr 15
  • 3-10-2015
  • auteur A. Kersten 
  • Redactioneel

Faillissement school op het nippertje afgewend 

De fluisteroperatie

Terwijl alle schijnwerpers gericht waren op de crisis bij Roc Leiden, werd dit jaar hemelsbreed twintig kilometer verderop nog een schoolbestuur vaneen faillissement gered. Met hulp van de overheid. En in alle stilte.

Midden in de zomervakantie, op zaterdag 1 augustus, gebeurde het. Er verdween een schoolbestuur van de kaart. De Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp (KSH), een middelbare school met een kleine duizend leerlingen, ging op in een grotere organisatie. Zo kwam voorgoed een einde aan de bestuurlijke zelfstandigheid die bij het 25-jarig jubileum in 2012 nog feestelijk werd gevierd.
De overname door scholengroep Iris hoort bij een plan om de KSH van een faillissement te redden. Traag reageren op een jarenlange daling van het leerlingaantal veroorzaakte aanhoudende exploitatieverliezen. Veel te grote uitgaven aan het gebouw, om de school aantrekkelijker te maken, brachten de bodem van de kas versneld in zicht.
Terwijl alle schijnwerpers gericht waren op Roc Leiden, schoven ambtenaren van het ministerie en de gemeente Haarlemmermeer eerder dit jaar in stilte aan tafel om een oplossing te vinden voor de KSH. Geen van beide overheden wilde financieel bijspringen, maar allebei kwamen ze uiteindelijk toch over de brug. “Ik vond het echt onplezierig om te doen, want het is niet onze taak als gemeente om financieel te helpen”, blikt onderwijswethouder John Nederstigt van de gemeente Haarlemmermeer terug.

1.
Najaar 2014 neemt Mark Mees, bestuurder van de KSH, contact op met het gemeentehuis om een afspraak te maken met de wethouder. Berekeningen die hij heeft laten maken, voorzien een groot probleem: vanaf februari staat er niet genoeg geld meer op de bank om de rekeningen te betalen. Uit de documenten die hij naar de gemeente mailt, blijkt dat de KSH op dat moment op een dun koord balanceert. Scholengroep Iris, een regionale ‘concurrent’, is in oktober te hulp geschoten met een lening van twee ton. Met die lening is even tijd gewonnen.
Mees heeft afgesproken om die lening in februari terug te betalen. Rekeningen van de boekenleverancier en het administratiekantoor voor samen nog eens twee ton, zijn al opgeschoven, maar nu zit de school nog steeds met een dreigend liquiditeitstekort. De bestuurder hoopt daarom dat het ministerie van Onderwijs een deel van de rijksbijdrage naar voren wil halen. Maar hij wil ook weten of de gemeente iets voor hem kan betekenen. Bij het ministerie is geopperd dat hij de gemeente misschien kan laten opdraaien voor de verbouwingen van het pand.
Een schoolbestuurder die de hand komt ophouden, daar zitten ze op het gemeentehuis helemaal niet op te wachten. Ambtenaren stellen een memo op waarmee de wethouder zich voorbereidt op het gesprek met de KSH-leiding. Haarlemmermeer kan geen bijdrage leveren voor het gebouw, staat erin. Een lening als overbrugging heeft trouwens ook veel haken en ogen. Het kan om te beginnen jaren duren voordat het geld weer terug is. De problemen zijn in eerste instantie een pakkie-an voor de schoolleiding, of voor het ministerie van Onderwijs.

2.
Toch ligt het niet zo simpel, en dat weten alle partijen. Als de middelbare school failliet zou gaan, krijgt de gemeente te maken met onrust. Waar moeten de leerlingen naartoe? Wat gebeurt er met het personeel? Sluit de curator het schoolgebouw af? Vragen die ook collega-schoolbesturen bij het probleem betrekken.
Zoals scholengroep Iris, die al een lening heeft uitstaan bij KSH. Die lening wordt verlengd tot aan de zomer. Iris-voorzitter Truus Vaes is al langer op de hoogte van de problemen. De twee organisaties trekken ook op andere gebieden samen op, zoals bij de aanbesteding van de schoonmaakcontracten. En de financiële controller van haar organisatie werkt parttime bij de KSH.
Begin december komt er van de KSH-leiding een officieel verzoek tot overname. Die weg is voor Vaes alleen bespreekbaar als iemand anders het financiële tekort oplost. ‘Truus neemt geen boedel over met een fors negatief resultaat’, schrijft een ambtenaar begin december aan zijn wethouder als hij verslag doet van een telefoongesprek met Vaes. Daar komt bij dat er bij de KSH juist moet worden geïnvesteerd in het onderwijs. De vwo-afdeling is een paar jaar terug door de Onderwijsinspectie zwak verklaard.
Ook het ministerie van Onderwijs dringt stevig aan op een fusie. Een bestendige toekomst als kleine zelfstandige school zien de ambtenaren van staatssecretaris Sander Dekker niet weggelegd voor de KSH. De overname blijkt een voorwaarde voor hulp.

3.
Beeldvorming is een andere zorg, vooral bij de schoolleiding en de gemeente. Eind vorig jaar zijn de problemen alleen binnenshuis bekend. KSH-bestuurder Mees mailt zijn contactpersoon op het gemeentehuis dat er tijd nodig is om de fusie in alle rust voor te bereiden. Een paar dagen later krijgt wethouder Nederstigt een notitie van zijn ambtenaren, die hij kan meenemen naar het college van burgemeester en wethouders. ‘Zoals bekend zijn er in januari 2015 weer de open dagen voor ouders en leerlingen. Van groot belang is dat de school in een positief daglicht blijft staan. Een dreigend faillissement zou leiden tot onrust onder ouders en leerlingen. Negatieve berichtgeving dient daarom te allen tijde te worden voorkomen’, luidt het devies. Maar hebben ouders die overwegen hun kinderen op de school aan te melden niet het recht om te weten wat er speelt? “Rust in de polder is voor mij steeds heel belangrijk geweest”, reageert Nederstigt. “Stabiliteit was in het belang van de school en de leerlingen.”
Ook de KSH en Iris reppen met geen woord over de financiële sores als ze hun fusieplannen in maart aankondigen. De besturen spelen mooi weer met een persbericht over ‘synergie’ en ‘schaalvoordelen’. Ze zijn door de Onderwijsinspectie getipt dat er mogelijk een kritisch verhaal in het Onderwijsblad komt. Volgens een woordvoerder van de inspectie is ‘het niet ongebruikelijk dat we tijdens bestuursgesprekken instellingen wijzen op mogelijke of gebleken mediabelangstelling. In dit geval was dat relevant met het oog op het proces waarin KSH zich bevond’.
Begin maart vraagt de wethouder de gemeenteraad om geheimhouding van het reddingsplan, inclusief een gemeentelijke bijdrage van anderhalve ton. De raad stemt ermee in, om de werving van nieuwe leerlingen niet in de wielen te rijden. Die aanmeldingstermijn sluit half maart. Nog eens twee weken later bevestigt het ministerie per brief het reddingsplan. Toch duurt het drie maanden voordat de gemeente het geheime akkoord openbaar maakt.

4.
Dan blijkt dat staatssecretaris Dekker toch financieel over de brug is gekomen. Nu de instroom bij de KSH de laatste tijd weer aantrekt, is het ministerie bereid de groei drie jaar lang voor te financieren. Er is zo’n vijf ton voor beschikbaar. Pas als het leerlingaantal ooit weer daalt, moet het voorschot worden terugbetaald. “Maatwerk”, noemt een OCW-woordvoerder de bijdrage.
Ook de gemeente doet een duit in het zakje: anderhalve ton om het eigen vermogen aan te vullen, plus een bijdrage van 25 mille in fusiekosten. Een faillissement zou volgens wethouder Nederstigt tot veel meer extra uitgaven en maatschappelijke onrust hebben geleid. Al blijft dat een inschatting, erkent hij. “Bij dit soort dingen geldt: je weet het pas als je het meemaakt. Maar ik geloof dat er verrekte weinig bestuurders zijn, bij OCW maar ook bij deze gemeente, die over de hoofden van duizend leerlingen zo’n experiment zullen doen. Vind maar eens minister die dat op z’n conto wil hebben.”
Terwijl minister Jet Bussemaker zich dit voorjaar herhaaldelijk moest verantwoorden over Roc Leiden, kraait er geen haan naar het reddingsplan voor de middelbare school in Hoofddorp. Ook niet in de lokale politiek. Nederstigt: “Er zijn mij geen vragen gesteld in een openbaar debat hierover. Maar als het de raad behaagt, zal ik uiteraard verantwoording afleggen.”
Het college van bestuur van Iris heeft geen belangstelling om mee te werken aan dit artikel en wijst een interview van de hand. Schoolleider Mark Mees verwijst voor een reactie door naar de scholengroep. Ook op de website van de inspectie is de KSH inmiddels ondergebracht bij stichting Iris. De bestuurspagina met het alarmerende rapport van afgelopen oktober is weggehaald na de overname. Standaard procedure, aldus een inspectie-woordvoerder. Niets herinnert meer aan het faillissement dat de school op het nippertje wist af te wenden, en aan de bestuurlijke zelfstandigheid die zij ervoor opgaf.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.