- blad nr 6
- 21-3-2015
- auteur A. Kersten
- Redactioneel
Dure allure
In 2012 viert de Katholieke Scholengemeenschap in Hoofddorp, een éénpitter met honderd medewerkers, haar 25-jarig bestaan. Juni van dat jaar krijgt het personeel een opmerkelijk bericht te horen. Voorzitter Mark Mees van het toezichthoudende stichtingsbestuur gaat de dagelijkse leiding in handen nemen. Tijdelijk, als interim rector, tot er een goede oplossing is gevonden voor de directie-vacature die is ontstaan.
Mees (49), bedrijfskundige en jarenlang werkzaam bij KLM en later Capgemini, raakt in 2010 betrokken bij de scholengemeenschap. Hij zit op dat moment voor de VVD in de gemeenteraad van Haarlemmermeer. Een VVD-fractiegenoot in de raad is op de school werkzaam als stafmedewerker. Van haar hoort hij, naar eigen zeggen, dat er iemand gezocht wordt voor het stichtingsbestuur, een vrijwilligersfunctie. Mees gaat praten met de rector en met de vertrekkende voorzitter. Die zomer neemt hij het stokje over als voorzitter.
De leerlingpopulatie is dan al jaren aan het krimpen. Telde KSH ooit meer dan twaalfhonderd leerlingen, in 2011 zakt de teller voor het eerst onder de duizend. De rector, belast met de dagelijkse leiding, wordt dat najaar door het stichtingsbestuur aan de kant gezet. Het bestuur huurt een interim-rector in van buiten, maar die stopt er na een halfjaar mee.
En dan, in de zomer van het jubileumjaar, neemt Mees het heft zelf in handen, als de nieuwe interimmer. Volgens governance-principes is het zeer ongebruikelijk dat toezichthouders overstappen naar een directiepost in dezelfde organisatie. Zijn voormalige collega’s in het stichtingsbestuur worden nu geacht hem te controleren.
Bovendien heeft Mees nog een andere betaalde baan, bij het UWV. Hij is daarom maar parttime op school. De dagelijkse leiding ligt vooral in handen van het managementteam. Daarbinnen is de VVD-collega inmiddels benoemd tot conrector. Ze stapt uit de gemeenteraad, omdat ze zegt het raadswerk niet te kunnen combineren met de drukke baan op de school.
Noodzaak
En er is werk aan de winkel. De kwakkelende en relatief kleine vwo-afdeling staat sinds 2012 officieel te boek als zwak. Het inspectiepredicaat staat niet fraai op het resumé. Ook financieel is het alle hens aan dek. Het slinkende leerlingaantal baart zorgen. De omvang van het personeelsbestand daalt lange tijd niet mee. Sterker, terwijl de inkomsten tussen 2010 en 2013 krimpen met acht ton (11 procent), stijgen de totale uitgaven juist met een ton. Er is te laat ingegrepen in de omvang van de personele formatie, constateerde ook de Onderwijsinspectie afgelopen herfst, toen de KSH onder verscherpt financieel toezicht werd geplaatst vanwege nijpende geldzorgen.
Is dit dezelfde school die in 2011 nog bij de Inspectie in beeld is vanwege haar royale buffers? Ja. De schoolleiding erkende dat de reserves stevig waren. Maar, zo luidde de repliek: er komen investeringen aan, en extra uitgaven vanwege een reorganisatie.
Snijden in de personeelslasten is bittere noodzaak, want de exploitatie is scheefgegroeid. Er staat te veel personeel op de loonlijst, en er zijn verhoudingsgewijs veel ondersteunende krachten. De vakbonden worden aan tafel geroepen. Dat resulteert in een sociaal plan dat juni 2013 in gaat en twee jaar loopt: eerst een jaar tijd voor vrijwillig vertrek, daarna volgt zonodig gedwongen ontslag.
Als het sociaal plan voor het personeel start, zit Mees al bijna een jaar op de directiestoel. Uit gegevens van DUO blijkt dat de interimmer voor een voltijdbaan in de boeken staat. In de zeven maanden van januari tot en met juli 2013 incasseert hij 99.600 euro. Na de zomer houdt zijn interimschap op. Zijn voormalige collega’s in het stichtingsbestuur vormen dan al de kersverse raad van toezicht. Mees wordt benoemd als de nieuwe vaste bestuurder. Bij het UWV stopt hij niet lang daarna.
Nieuwe wind
Op de KSH is dan al goed te merken dat er een nieuwe wind waait. Profileren wordt bijna een doel op zich. Het onderwijs gaat op de schop, met meer aandacht voor muziek, cultuur en vreemde talen. Het onderwijs moet beter, én anders om de KSH te onderscheiden van andere scholen in de regio. Onder docenten wordt gemopperd dat het ene na het andere plan de bestuurskamer uitvliegt.
Om het stoffige imago af te schudden, moet ook de uitstraling anders. Voorjaar 2012 wordt er een binnenhuisarchitect uit Heemstede aangetrokken, die de opdracht krijgt om de school als merk in de markt te zetten. Als eerste worden -die zomervakantie- de aula en de mediatheek onderhanden genomen. Daar blijft het niet bij. Voor later gepland onderhoud, zoals groot schilderwerk, wordt naar voren gehaald. En als absolute blikvanger verrijzen er vijf fraaie muziekstudio’s, waar leerlingen zich op allerhande instrumenten kunnen uitleven.
De restyling is een operatie die bijna twee jaar in beslag neemt. In de tussentijd verwonderen personeelsleden zich: de school moest toch op de centen letten? In de medezeggenschapsraad moet Mees meermaals uitleggen hoe de verbouwingen te rijmen zijn met de bezuinigingen. Volgens de directeur staan die los van elkaar. De investeringen komen uit de financiële reserves, daar zijn ze voor.
In twee jaar tijd wordt er bijna anderhalf miljoen euro gestoken in gebouw, inrichting en leermiddelen. De exploitatie, die tot dusver beperkte tekorten liet zien, schiet diep in het rood. In het jubileumjaar lijdt KSH een verlies van bijna negen ton, meer dan twaalf procent van de inkomsten. Het jaar erna, in 2013, bedraagt het verlies zelfs meer dan een miljoen euro, dik vijftien procent van de baten. En dat ondanks de onverwachte meevaller van enkele tonnen die KSH dankzij het Herfstakkoord op de rekening gestort kreeg.
Het eigen vermogen holt achteruit van 2,9 miljoen naar 963.000 euro eind 2013. Maar nog zorgwekkender: de banktegoeden slinken met maar liefst drie miljoen euro. Van de royale reserves is niet veel meer over. Er moet niet veel meer tegenzitten.
Zorgen
Het gebouw staat er dan fonkelend bij, het leerlingaantal zit weer in de lift, maar in de bestuurskamer groeien de financiële zorgen. Bij de begroting 2014 doemt begin vorig jaar opnieuw een flink exploitatieverlies op. Het verwachte tekort loopt, na nieuwe berekeningen, op tot zesenhalve ton. De situatie is nijpend. Als er niets gebeurt, bestaat de kans dat eind van dat jaar de rekeningen niet meer kunnen worden betaald. De bonden worden weer aan tafel geroepen, om de gedwongen fase van het sociaal plan te vervroegen. Desondanks zullen de effecten pas vanaf 2015 merkbaar zijn in de personeelsuitgaven. Het blijkt dan ook dat er tijdens het sociaal plan juist extra personeel van buiten is ingehuurd, met name voor de stafondersteuning.
In de zomer brengt de Onderwijsinspectie de financiën van de KSH in kaart. Er wordt verscherpt toezicht ingesteld. De school is financieel erg kwetsbaar, aldus het eind oktober vastgestelde onderzoeksrapport. Door de magere reserves is de scholengemeenschap niet opgewassen tegen nieuwe tegenvallers. Het eigen vermogen zal bijna naar nul teruglopen, voordat de buffer vanaf 2017 weer kan groeien. Het is de vraag of de KSH dat nog wel redt. Want dan moet het leerlingaantal jaarlijks flink blijven toenemen tot uiteindelijk zo’n elfhonderd. Op die groei heeft de schoolleiding zijn financiële prognoses gebaseerd. Bovendien moeten eerst de dreigende betalingsproblemen de wereld uit.
Mees slaagt erin tijd te winnen, onder meer doordat hij om tafel gaat zitten met leveranciers om facturen op te schuiven. Bij het ministerie van Onderwijs informeert hij over de mogelijkheden voor een kasschuif. Dat zou betekenen dat een deel van de rijksbijdrage een aantal maanden eerder op de rekening wordt gestort. Bovendien wil hij graag schatkistbankieren, bankieren bij de overheid. Die toevlucht nemen meer schoolbesturen die in financiële nood zijn beland.
Maar de redding komt uit een andere hoek. Want de bestuurder heeft tegelijkertijd aan een alternatieve oplossing gewerkt, die hij in eerste instantie nadrukkelijk als ‘plan B’ voorspiegelt: een fusie met een groter schoolbestuur. Met stichting Iris, een bestuur van vijf middelbare scholen voor Christelijk Voortgezet Onderwijs, zijn de banden goed. KSH en Iris trekken al samen op met de aanbesteding van leermiddelen en schoonmaakdiensten. En, toeval of niet, sinds een jaar huurt KSH de controller in die al jaren voor Iris werkt.
Onder begeleiding van adviesbureau BMC prepareren de twee schoolbesturen een intentiebesluit voor een bestuursoverdracht per 1 augustus 2015. Op maandagmiddag 9 maart, een kleine maand na de aankondiging van de overname van Roc Leiden, hemelsbreed twintig kilometer verderop, zijn de medewerkers van de KSH officieel ingelicht.
{kader}
Mark Mees verbeterde eerst de verpakking
“Toen ik binnenkwam bij KSH, stonden we te boek als degelijk, maar weinig interessant. We werken natuurlijk aan onderwijskwaliteit, maar het kost een paar jaar voordat je dat kunt cashen. Dus we wisten ook: er zal een investering in het gebouw nodig zijn. Als je het product niet snel kunt verbeteren, dan moet je de verpakking verbeteren.
Er zijn ook functionele investeringen gedaan. We hebben een mediatheek neergezet, de aula aangepakt en groot onderhoud, dat voor later op de planning stond, naar voren gehaald, zoals schilderwerk. Andere scholen in de regio hebben een nieuw gebouw gekregen, of zijn ermee bezig. Wij zullen in dat geweld mee moeten. Soms moet je anticyclisch investeren.
De investeringen hebben zich terugbetaald. Een jaar later zijn meteen honderd leerlingen meer ingestroomd. Die toename is er niet gekomen doordat we op de borden hadden staan dat we zo’n geweldige onderwijskwaliteit hebben. Nu moeten we doorpakken met de onderwijskwaliteit, want die verpakking werkt maar een paar jaar.
Als je de liquiditeit ziet teruglopen, moet je wat scherper aan de wind zeilen. Mijn management-opdracht is nu te zorgen voor langdurige stabiliteit en continuïteit op alle vlakken, onderwijs en financieel.”