• blad nr 4
  • 21-2-2015
  • auteur A. Kersten 
  • Redactioneel

 

Scholen móeten te veel

Loverboys, obesitas, ouders die afhaken, een gat in de hand. Maatschappelijke problemen – groot en klein – worden achteloos op het bordje van de school gekieperd. “Ik denk wel eens: loop naar de pomp.”

Of scholen radicaliserende jongeren voortaan beter in de gaten willen houden. “Het onderwijs mag nooit wegkijken. Niet als een leerling van vakantie terugkomt en opeens meent dat hij niet meer met meisjes aan een tafeltje wil zitten. Of als een docent zijn vrouwelijke collega's geen hand meer wil geven. Je moet altijd het gesprek aangaan." Was getekend: onderwijsminister Jet Bussemaker, in een interview met Trouw afgelopen januari. Scholen zijn een trefpunt van allerlei verschillende groepen jongeren. Onderwijspersoneel moet meer nadenken over zijn maatschappelijke rol, aldus Bussemaker.
Rob Hommen, wiskundedocent op Lyceum Schöndeln in Roermond, ging pas nog bij zichzelf te rade. Hij ontdekte dat hij een aantal jaren terug een jongen in de klas heeft gehad die blijkt te zijn omgekomen als jihadist. “Dan ga je toch terugdenken. Heb ik dingen over het hoofd gezien die er speelden? Collega's stelden zich ook die vraag. Het antwoord is nee. Het was een vriendelijke jongen met wie je prima een gesprek kon voeren. Een docent ziet hoe een leerling zich in de klas gedraagt. Van wat er achter de voordeur gebeurt, hebben we vaak geen weet. Ik vraag me af hoe de minister het voor zich ziet.”

Sleetse reflex
Er gaat geen week voorbij of er roept wel iemand dat “de school” dit of dat er óók nog even bij moet doen. Geen nieuw fenomeen, maar een sleetse reflex: de leraar lost het wel op. Maatschappelijk probleem? Burgers kijken al gauw naar de overheid en de politiek kijkt naar het onderwijs. De enige plek waar jongeren langere tijd in een vormende levensfase begeleid worden, én waar de overheid invloed op heeft. Volgens de Onderwijsraad staat de toegenomen maatschappelijke druk op gespannen voet met die andere wens uit de samenleving, namelijk dat de ‘harde leeropbrengst’ omhoog gaat. Niet alleen politici hebben er een handje van om problemen in de klas neer te leggen, ook allerhande sociaal-maatschappelijk organisaties doen het en bieden – dat treft – soms een bijpassend lespakket aan.
Natuurlijk, docenten zijn zich bewust van hun maatschappelijke rol. Op de school van Hommen zijn docenten alert op loverboy-praktijken. “Tegelijkertijd moet je niet de illusie hebben dat de school alles kan voorkomen. Docenten hebben het beste met hun leerlingen voor, maar de verantwoordelijkheid houdt ergens op. Als je dan steeds te horen krijgt uit Den Haag dat het niet goed genoeg is en er weer meer wordt gevraagd, denk ik ook wel eens: loop naar de pomp.”
Hommen, tevens AOb-hoofdbestuurder, vindt dat juist politici zich er te gemakkelijk vanaf maken. “Politici schuiven steeds meer zaken op bordje van de school. Daarmee hebben zij het probleem opgelost en ligt de verantwoordelijkheid niet meer bij de politiek. Ik vind dat niet de goede weg. We moeten van alles: beter presteren, kerndoelen halen, minimaal zoveel uren draaien op jaarbasis. En we moeten ook bezig met loverboys, radicalisering, gezonde voeding, en zo kun je nog wel een uur door gaan. Dat gaat niet allemaal samen. De politiek verwacht wonderen van ons.”

{Kader}

De leraar lost het wel op. Of niet?
Scholen moeten radicalisering aanpakken
Was getekend? Staatssecretaris Dekker en minister Bussemaker in 2015
Met alle aandacht de afgelopen tijd voor jihad-strijders en islamitisch extremisme wordt er al snel naar het onderwijs gekeken. In januari spreekt zowel staatssecretaris Dekker als minister Bussemaker scholen aan: wees alert op verdacht gedrag. “Ik vind het belangrijk dat scholen er onmiddellijk mee aan de slag gaan als er signalen zijn”, zei Dekker voor de microfoon van BNR. Een week later spreekt Bussemaker docenten toe vanaf de voorpagina van Trouw: ‘Minister wil dat school radicalisering aanpakt.’ Columnist Aleid Truijens schetst in de Volkskrant praktische haken en ogen. ‘Je kunt ‘scholen’ niet eventjes een nieuwe taak toeschrijven als je niet duidelijk omschrijft wat ieders rechten, plichten en bevoegdheden zijn.’

Scholen moeten meer waarschuwen tegen loverboys
Was getekend? Ellen de Ruiter van expertisecentrum Fier in 2015
In Limburg speelt een schokkende zedenzaak rond een minderjarig meisje dat betaalde seks zou hebben gehad met tientallen mannen, georganiseerd door een loverboy. In de gratis krant Metro volgt al snel een oproep aan scholen: doe meer om leerlingen te waarschuwen en neem voorlichting standaard op in het lespakket. Liefst in de vorm van een brede themaweek, aldus het expertisecentrum Fier. Het is niet de eerste keer dat scholen hiertoe worden aangespoord. Zo vond de PvdA-fractie in de gemeente Den Haag jaren eerder al, dat leerlingen op middelbare scholen en in groep 8 van de basisschool in achterstandswijken extra voorlichting in de klas moesten krijgen.

Scholen moeten meer doen tegen overgewicht
Was getekend? RIVM/NIGZ in 2007
Obesitas is een maatschappelijk probleem. Scholen moeten leerlingen beter in de gaten houden en waarschuwen voor de gevaren van overgewicht, stellen het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie in 2007. Twee jaar later neemt de Tweede Kamer een motie aan waarin staat dat binnen zes jaar alle schoolkantines gezond moeten zijn. Eind dit jaar, dus. Volgens het onderzoeksprogramma De Monitor schiet het nog niet erg op. Op dit moment is nog maar een fractie van de kantines gezond te noemen, volgens de toch best ruime normen van het Voedingscentrum.

Basisscholen moeten meer aan techniek doen
Was getekend? Staatssecretaris Dijksma in 2009
Techniek is de toekomst, maar de belangstelling onder jongeren laat te wensen over. Dus moeten basisscholen meer gaan doen aan techniek en wetenschap. Daarvoor stelt toenmalig staatssecretaris Dijksma in 2009 vijftien miljoen euro per jaar beschikbaar. Doel: nieuwsgierigheid en creativiteit bij leerlingen prikkelen; misschien kiezen ze dan later wel een technische studie. Het initiatief kreeg een vervolg in de vorm van een techniekpact: vanaf 2020 krijgen scholieren op alle zevenduizend basisscholen les in wetenschap en technologie. De overheid heeft afspraken gemaakt met werkgevers- en werknemersorganisaties om het onderwijs beter op de technieksector te laten aansluiten.

Scholen moeten leerlingen leren programmeren
Was getekend? Neelie Kroes in 2014
“Wat mij betreft wordt programmeren een verplicht vak op de basisschool”, zei Neelie Kroes vorig najaar in haar laatste week als EU-commissaris ict in een interview met technologie-website Tweakers.”Programmeren is het nieuwe lezen en schrijven.”
Een maandje later klinken soortgelijke woorden uit de mond van partijgenoot en VVD-staatssecretaris Sander Dekker, als hij de aftrap geeft voor een landelijk curriculumdebat. Onder de noemer ‘Onderwijs 2032’ mag iedereen ideeën in een hoge hoed gooien, waarna een commissie er een advies uit tevoorschijn zal toveren.


En wat moeten scholen nog meer?
Ouders meer betrekken. Was getekend? Ouders in 2012. Ruim de helft van de ouders geeft in een OCW-onderzoek aan dat de school meer kan doen om hen te betrekken. Een variant daarop vertolkt PvdA-Kamerlid Loes Ypma eind vorig jaar in het Onderwijsblad: scholen kunnen vaker een beroep doen op de kennis en kunde van vaders en moeders.
Kinderen leren met geld omgaan. Was getekend? Koningin Máxima in 2014. Voorlichting over omgaan met geld moet meer verankerd worden in de lessen op school, zo stelt Koningin Máxima als erevoorzitter van het platform Wijzer in Geldzaken vorig jaar tijdens een symposium in de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp.
Integratie bevorderen. Was getekend? Geert ten Dam in 2014. Scholen maken nog onvoldoende werk van integratie, zegt Geert den Dam, scheidend voorzitter van de Onderwijsraad, in een interview met Trouw. “Het onderwerp moet voortdurend ter sprake komen: hoe kunnen we als school bijdragen aan een goede integratie van leerlingen?”

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.