• blad nr 13
  • 1-7-2000
  • auteur O. Bosma 
  • Redactioneel

We willen nu wel eens af van het stempel slechte school¹ 

Verguisde montessorischool zoekt de weg omhoog

Hoe diep is de redactie van een vakbondsblad gezonken, als niet eens meer het fundamentele principe van hoor en wederhoor wordt toegepast?¹ Het team van de Amsterdamse 14e montessorischool toonde zich in een ingezonden brief erg boos over het artikel Dagboek van een dwarse moeder¹, naar aanleiding van de publicatie van het boek Schoolstrijd¹. Daarin beschrijft Karina Schaapman haar moeizame gevecht voor de erkenning dat de school verantwoordelijk was voor het achterblijven van haar zoon Tom. Drie teamleden zeggen nu: ³We willen wel eens af van het stempel slechte school.²

Onverwacht veel ruimte is er voor het moderne gebouw van de 14e montessorischool, genaamd de Jordaan, in de Amsterdamse wijk die toch bekend is vanwege zijn labyrint van nauwe straatjes. Op het zonnige schoolplein poseren interim-manager Sylvia van Zonneveld, remedial teacher Ingrid Warmenhoven en middenbouwleerkracht Susan van Putten voor een foto. Het Onderwijsblad is op bezoek, niet alleen om het drietal de gelegenheid te geven te vertellen hoe het er nu voor staat met de school, maar ook omdat de boze brief oprechte verbazing wekte bij de redactie. Hoezo wederhoor? Karina Schaapman heeft geprocedeerd bij de kantonrechter en kreeg gelijk. Ze verweerde zich tegen de gemeente Amsterdam in hoger beroep en kreeg weer gelijk. Het geld voor de bijlessen van haar zoon moest aan haar worden terugbetaald. De rijksinspectie bevestigde na een integraal schooltoezicht in januari 1998 dat de school erg slecht draaide. Wat valt er nog te wederhoren?

Veranderingsproces
De drie vrouwen hebben het gesprek voorbereid. Als ze iets hebben geleerd van de periode-Schaapman, dan is het wel dat omgaan met de publiciteit een kunst apart is. Susan van Putten doet de aftrap. Het verschijnen van het boek noemt ze geen probleem, hoewel het natuurlijk niet leuk is. ³Het gaat er ons niet om dat we van alles willen weerleggen. Maar we begrijpen niet waarom Het Onderwijsblad ons niet de kans heeft gegeven te vertellen hoe we nu verder gaan. Voor de lezer lijkt het alsof alles nog steeds hetzelfde is. Terwijl we bezig zijn met een heel veranderingsproces. Iedereen werkt keihard, maar de sfeer van het artikel is dat de school eigenlijk beter gesloten kan worden.² Ingrid Warmenhoven valt haar collega bij: ³Dan voel je je miskend. En dat nog wel door je eigen vakbond. Die is er toch voor de leden? Ik kreeg het gevoel dat jullie een blad voor ouders zijn.²
Ze vertelt trots dat vrijwel het hele team dat de affaire meemaakte, op de school is blijven werken. ³Dat wil toch wel wat zeggen. Dan moet je wel sterk in je schoenen staan, iets te verdedigen hebben, iets waar je in gelooft. En wij geloven dat dit een goede school is. Oké, er mankeerde veel, we hebben steken laten vallen, maar de kinderen gaan er met een goede basis af. Sociaal-emotioneel vooral.²
Een góede school? Dat valt toch niet vol te houden, na alle externe constateringen van het tegendeel? De leerdoelen staan in de wet. Het is duidelijk dat de school daar niet aan voldeed.
Interim-manager Sylvia van Zonneveld, sinds september uit de poule van de begeleidingsdienst ABC werkzaam op de Jordaan, legt het uit: ³Voor het personeel wàs het een goede school, een school om voor te gaan. De leerkrachten brachten in de praktijk wat ze op de montessori-opleiding hebben geleerd. Daarom werden hier bijvoorbeeld geen toetsen afgenomen, lag de nadruk erg op de sociaal-emotionele vorming. Het heeft echt tijd gekost om te accepteren dat er meer aandacht moet komen voor de cognitieve elementen. We hebben nu ook een leerlingvolgsysteem opgezet. Er werd altijd al bijgehouden wat de leerlingen voor werkjes hadden gedaan, maar nu wordt dat ook getoetst aan normen. Voor een montessorischool is dat een grote ingreep. Maar we zijn er met veel discussies in geslaagd om het uit de sfeer te halen van dit is een bedreiging voor onze manier van werken.²
Susan van Putten: ³Vernieuwing is in het montessori-onderwijs heel lang taboe geweest. De kentering die we nu doormaken, is voor een deel van bovenaf, door het bestuur, opgelegd. We hebben het een plek moeten geven. Uiteindelijk is dat goed. De montessorimethode moet geen religie worden. Maar aan de andere kant, ons idealisme zorgt ook voor uitstraling. Bij de presentatie van haar boek zei Karina dat ze het, ondanks alles, toch een leuke school vond.²

De roze toren
Zijn jullie dus door de opleiding op het verkeerde spoor gezet?
Van Putten, die zeven jaar geleden de verkorte opleiding van twee jaar volgde, is duidelijk: ³In de opleiding worden standpunten verkondigd die niet meer van deze tijd zijn.² Warmenhoven valt haar bij: ³Ik denk dat wat wij doormaken, op veel andere montessorischolen ook gebeurt. Alleen hoor je daar weinig over. Iedereen is bezig met de introductie van realistisch rekenen. Dat kun je niet dekken met het montessorimateriaal.² Van Putten: ³Het gebruik van methoden is in het traditionele montessori-onderwijs omstreden. Maar voor rekenen is er in de bovenbouw niet zoveel oorspronkelijk materiaal, dus daar hebben we voor realistisch rekenen een methode aangeschaft. Die is er ook voor de middenbouw.² Op de vraag of de roze toren en het gouden materiaal, symbolen van het aanschouwelijke rekenonderwijs van Maria Montessori, hun langste tijd hebben gehad, antwoordt ze lachend: ³Ik denk het niet. Dat materiaal is prachtig en actueel. We moeten zoeken naar een synthese met nieuwe methoden.²
Volgens Sylvia van Zonneveld ligt het niet voor de hand dat er voor het taalonderwijs ook over de hele linie methoden worden aangeschaft: ³Misschien voor de bovenbouw, dat is nog zeer de vraag. Misschien kan het verbetering brengen voor het spellingsonderwijs. Voor de middenbouw is er geen aanleiding. Daarvoor hebben we op basis van leerlijnen van het APS (Algemeen pedagogisch studiecentrum, red.) een spellingslijn opgezet. Het bestaande materiaal was daarvoor heel geschikt.²

Methoden of materiaal?
De methoden op de markt zijn vrijwel allemaal ontwikkeld door hele hordes deskundigen. Zijn jullie met zo¹n spellingslijn niet bezig het wiel opnieuw uit te vinden?
Absoluut niet, meent Van Putten: ³De methoden zijn lastig te combineren met de werkwijze van montessorischolen, waarin het individueel werken van de leerlingen met allerlei materialen centraal staat.² Warmenhoven: ³Voor de onderbouw hebben we veel taalmateriaal. We zoeken nu met mensen van de taalgroep van het ABC uit wat we daarin missen, vooral voor het geven van lessen aan kleine groepen kinderen.²
Waar de opleiding tekortschoot, moet er nageschoold worden om de noodzakelijke veranderingen te kunnen invoeren. Er is, vertelt Van Zonneveld, een programma waaraan veel leerkrachten deelnemen, onder andere voor de aanpassingen in het taalonderwijs. ³Daarbij is inbegrepen een module voor het begrijpend lezen. Daar hebben we nu geen goede methode voor. In elk geval vindt het team het lastig om ermee te werken. Uit elke bouw gaat er ook iemand naar een cursus Nederlands als tweede taal. We hebben maar een klein aantal buitenlandstalige leerlingen, overigens met een leerlinggewicht van 1,0, die we eigenlijk niet optimaal kunnen opvangen. Ik zeg dat ook eerlijk tegen ouders. Maar dat is langzamerhand natuurlijk niet meer vol te houden. We moeten daar deskundigheid op ontwikkelen.²

Cito bovengemiddeld
Haast terloops merkt Ingrid Warmenhoven op dat de inspanningen ook resultaten opleveren. De standaardscores op de eindtoets van het Cito liggen al drie jaar boven het landelijk gemiddelde en ook boven het gemiddelde van de Œblanke¹ scholengroep waartoe de Jordaan behoort. ³We willen daar helemaal niet mee te koop lopen², antwoordt ze op de vraag waarom zo¹n mooi hard gegeven heel bescheiden en pas in de loop van het gesprek op tafel wordt gelegd. ³Als we daarin meegaan worden we als school afgerekend op resultaten waarop we de kinderen ook niet in de eerste plaats beoordelen. Je kunt ook andere resultaten boeken.²
Sylvia van Zonneveld: ³Dit jaar lag de score, 539,8, twee punten onder die van vorig jaar. Nog altijd ruim boven het gemiddelde, maar dan krijg je toch ouders die zorgelijk beweren dat we achteruitgaan. Dat is toch een beetje de nasleep van die processen.²
De negatieve publiciteit heeft het voortbestaan van de school nooit bedreigd. Drie jaar geleden was er een dip, toen gingen twintig leerlingen naar een andere school. Warmenhoven, triomfantelijk: ³Daarvan kwam er één na een jaar weer bij ons terug. Hij vond het vreselijk op een Œgewone¹ school.²
De Jordaan had ruim 200 leerlingen toen groepen ouders voor het eerst aan de bel trokken over de kwaliteit van het onderwijs, na de vakantie zijn het er ongeveer 300. Evenmin als in het voortgezet onderwijs, waar scholen nauwelijks invloed ondervinden van een negatief rapportcijfer in Trouw, lijken ouders zich veel aan te trekken van slecht nieuws. Van Zonneveld merkt wel dat mensen er nu lastig van te overtuigen zijn dat het ook wel eens aan hun kind kan liggen, als er problemen zijn: ³Dan wordt er gauw gezegd, zie je wel, het gaat nog niet goed. Maar ja, dat valt eigenlijk wel te begrijpen. Het zal ook minder worden, want veel nieuwe ouders weten niet meer van die affaire.²

Geen inspectie
Als een school er bij integraal schooltoezicht slecht af komt, zal de inspectie extra aandacht en begeleiding geven. Die verwachting wordt tenminste door de inspectie gewekt. Maar op de 14e montessorischool, waarover na de affaire-Schaapman erg negatief werd geoordeeld, is al bijna tweeënhalf jaar geen inspecteur meer geweest. ³Dat betekent niet dat we geen bemoeienissen met de school hebben², reageert woordvoerder Klaas Dijkhuis van de inspectie desgevraagd. ³We hebben regelmatig contact met het schoolbestuur gehad over het plan van aanpak. We weten dus hoe het er voor staat.²
Is het schoolbestuur (de gemeente Amsterdam), dat zelf flink in de fout is gegaan, de aangewezen instantie om over de ontwikkelingen op de school te oordelen? Interim-manager Van Zonneveld ziet geen reden om daaraan te twijfelen. Dijkhuis meldt dat de school in september twee dagen door de inspectie zal worden bezocht.

Nog geen directeur
De 14e montessorischool heeft geen directeur. De problemen met de schoolleiding duren daarmee al sinds 1993, toen de directeur ziek werd. Hij werd na enkele jaren, waarin hij er soms wel en soms niet was, opgevolgd. In september vorig jaar werd er naast de nieuwe directeur een bij de begeleidingsdienst ingehuurde interim-manager geplaatst. In januari vertrok de nieuwe directeur. De interim-manager leidt de school nu. Voor Sylvia van Zonneveld is een interim-periode van een jaar wel zo ongeveer het maximum, maar in het belang van de continuïteit blijft ze nu ten minste tot het eind van dit jaar.
De eerste sollicitatieprocedure voor een nieuwe directeur is mislukt, aldus Van Zonneveld. Er meldden zich vier kandidaten, waarvan er één zeer geschikt werd bevonden. Deze koos echter voor ander werk. ³We zoeken nu via onze netwerken en wervingsbureaus een geschikte directeur², zegt S. Simson, hoofd afdeling onderwijs van de dienst binnenstad in Amsterdam. Als er na de vakantie nog niemand is gevonden, wordt er weer geadverteerd. Volgens haar doet het bevoegd gezag er alles aan om zo snel mogelijk een permanente schoolleiding voor de school aan te stellen. ³Tot nu toe lukt het ons wel om vacatures voor directeuren te vervullen, maar het wordt wel steeds moeilijker. We overwegen daarom de baan met enige extra¹s aantrekkelijker te maken. Dan kun je denken aan extra begeleiding en administratieve ondersteuning, mogelijk ook aan iets in de arbeidsvoorwaardelijke sfeer.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.