• blad nr 13
  • 1-7-2000
  • auteur J. van Aken 
  • Redactioneel

Hoogopgeleide nieuwkomers moeten zichzelf maar zien te redden 

Schakelcursus vormt brug naar het hbo

Elk jaar is er in Amsterdam een grote groep nieuwkomers die het hbo in wil. Zij volgen ter voorbereiding een jaar lang de taal- en schakelcursus van vier Amsterdamse hogescholen. De cursus is een van de weinige vormen van ondersteuning voor hoger opgeleide allochtonen. │De overheid vindt dat zij zichzelf maar moeten redden en dat is niet terecht▓, vindt decaan Stieneke Lucassen.

Kansen voor allochtonen zijn beperkt. Wij hebben geluk dat we de taal- en schakelcursus kunnen volgen▓, vindt student Gil (27) uit IsraŰl. │Wij kunnen ons geen verkeerde keuze in het hbo veroorloven▓, benadrukt hij het belang van de cursus. Gil is een van de 120 anderstalige studenten die het voorbereidingsjaar voor een hbo-opleiding volgen. Jaarlijks doen uiteindelijk zeventig van hen mee aan de tentamens.
De taal- en schakelcursus wordt georganiseerd en gefinancierd door vier Amsterdamse hogescholen. Zij werken samen met het roc Joke Smitcollege. Het doel van de opleiding is dat studenten over voldoende taalvaardigheid en kennis beschikken om een hbo-studie met succes te kunnen volgen. Voor decaan Stieneke Lucassen komt daar nog iets anders bij. │Wij willen ze de mogelijkheid bieden hier een nieuw bestaan op te bouwen en deel uit te maken van de Nederlandse samenleving.▓
Taal is zo belangrijk voor je studie, maar Nederlands is ook heel moeilijk▓, verzucht een student. Aan het eind doen de studenten examen in Nederlands als tweede taal. Daarnaast Œschakelt╣ de cursus tussen de vakinhoudelijke kennis die een student al heeft en de kennis die een hbo-opleiding vereist. Zo zijn er binnen de cursus vier groepen: techniek en informatica, economie en management, gezondheidszorg, onderwijs en welzijn.

Militaristisch
We krijgen mensen met heel verschillende achtergronden op de opleiding. Zo zijn er die een studievisum hebben, hier vijf jaar mogen studeren en dan weer weg moeten. Verder zijn er nieuwkomers, vooral gezinsherenigers en vluchtelingen▓, vertelt Els Kops, cursusco÷rdinator. Over het algemeen gaan die groepen heel goed samen. Alleen dit jaar zag ze voor het eerst wat wrevel ontstaan. Niet alle cursisten begrepen dat sommige vluchtelingen hun afspraken niet nakwamen omdat ze niet puur en alleen met studeren bezig waren, maar ook te maken hadden met privÚ-omstandigheden.
Om aan de cursus te mogen deelnemen, moeten studenten minimaal havo-niveau hebben. Dat kan ook een diploma zijn dat zij behaald hebben in het land van herkomst. Maar omdat vluchtelingen vaak niet in de gelegenheid zijn dat soort papieren mee te nemen, maakt de taal- en schakelcursus gebruik van een taal-, reken- en studievaardighedentoets.
Veel van de studenten hebben interesse voor informatica. Computeronderwijs speelt dan ook een belangrijke rol binnen de cursus. │We beginnen heel simpel met de basisvaardigheden als het aanzetten van de computer en hoe een muis werkt. Er zijn - hoewel steeds minder - nog altijd mensen die nog nooit met een computer te maken hebben gehad. Later krijgen ze Word, Excel en een internet-introductie. Ook krijgen ze dan uitleg over het e-mailprogramma Outlook, vooral van belang voor de communicatie met het thuisland▓, legt Lucassen uit.
Gedurende het jaar starten groepen op verschillende taalniveaus. Afhankelijk van het beginniveau duurt de cursus drie tot vijftien maanden. De studenten volgen als laatste deel een plustraject van drie maanden. ŒPlus╣ omdat het traject uitstijgt boven het niveau dat vereist is voor een hbo-opleiding. De studenten volgen dan onder andere het project ŒKijken over de schutting╣.
Lucassen legt uit: │We willen hun kansen vergroten door ze na te laten denken: Wat wil ik eigenlijk? Dat zijn ze niet gewend. In de landen van herkomst gaat het meestal via tradities: jij wordt economieleraar, jij wordt bouwkundige. Hier moeten ze ineens zelf kiezen.▓ Het gaat erom dat studenten zeker zijn van hun keuze en die ook kunnen onderbouwen. Uiteindelijk geven ze een presentatie over de opleiding van hun keuze.
De presentatie was erg leuk▓, vindt student Huy Lam. │Het was de eerste keer dat ik tegen publiek mocht spreken. Jouw Nederlands is fantastisch, zeiden veel mensen▓, lacht hij. Projectmatig leren werken is erg belangrijk, vindt ook Adil Atak. │We leren verschillende vaardigheden als in een groep werken, de taken verdelen, feedback geven en notulist of archivaris zijn. Samenwerken en samen beslissingen nemen, was nieuw voor mij.▓
Decaan Lucassen verklaart dat een nieuwe manier van werken belangrijk is omdat de meeste studenten een nogal militaristische onderwijscultuur gewend zijn. │De docent staat voor de klas en zegt wat goed is. In bijvoorbeeld Bangladesh en Egypte kan het stellen van vragen aan de leraar impliceren dat je twijfelt aan zijn deskundigheid. Daarom trainen we ze om zelf na te denken.▓
Ook de lessen van Els Kops over leren leren spelen daar een rol in. │We leren ze niet klakkeloos te beginnen, eerst moeten ze weten naar welk doel ze toe werken. We laten ze zien dat ze een eigen leerstijl kunnen ontwikkelen waardoor het prettiger wordt en zij meer ge´nteresseerd raken.▓ Huy Lam zegt: │Leren leren, dat klinkt heel makkelijk. Ik dacht eerst dat het gewoon een beetje huiswerk maken was. Maar het is van grote betekenis voor ons, het past perfect in onze studie. In het begin was het heel moeilijk om een probleem op te lossen en om me goed voor te bereiden.▓

Persoonlijke problemen
De opleiding bestaat in september twintig jaar en werd destijds opgericht om het risico op vervroegd uitvallen te verkleinen. De cursus slaagt goed in zijn opzet, zo blijkt uit de cijfers. Vaak hebben oud-cursisten het eerste jaar in het hbo een moeilijke start, maar aan het eind van het jaar ligt hun studietempo op het gemiddelde. Zestig procent van de studenten studeert uiteindelijk af, hetgeen beter is dan de gemiddelde autochtone student. Zij doen dat bovendien in iets minder tijd.
Persoonlijke problemen maken het studeren voor deze studenten vaak lastiger. Ze hebben problemen met hun ouders, met huisvesting, ze hebben trauma╣s, heimwee of financiŰle zorgen. Maar dat compenseren ze met een grote motivatie. Het is een soort tweedekansonderwijs voor hen. Ze beseffen dat het een laatste mogelijkheid is en dat ze die moeten grijpen. Daarnaast zijn ze ook een tikje ouder dan de gemiddelde student en hebben ze behoorlijk wat meer levenservaring, zeker de vluchtelingen. Het merendeel is begin twintig, met een gemiddelde van een jaar of 23▓, vertelt co÷rdinator Kops.

Goed voorbeeld
Het allerbelangrijkste dat we de studenten voorhouden is doorgaan, doorgaan, doorgaan. We laten ze zien dat ze niet voor niks hier zijn, maar we betuttelen niet. We stellen behoorlijk hoge eisen. Vaak klagen studenten daarover, maar dan zeggen we: Volgend jaar in het hbo wordt het nog zwaarder. Vaak geven ze ons later gelijk▓, besluit Kops.
Lucassen, vol vuur: │Als je kijkt naar de discussie die ontstaan is na de publicatie van Paul Scheffers essay in de NRC, dan is men vaak zo negatief over allochtonen. Terwijl je bij ons mensen met de wil en de mogelijkheden ziet om de multiculturele samenleving mede vorm te geven. Het is zo jammer dat daar weinig aandacht voor is. Adelmund hamert er sterk op dat er ook allochtonen zijn die het wel goed doen en daar heeft ze helemaal gelijk in. Alleen krijgen onze studenten zo weinig steun van de overheid. Tot mbo-niveau worden allochtonen ondersteund, degenen met een hoger opleidingsniveau moeten zichzelf maar zien te redden. Het cursusgeld bedraagt toch bijna drieduizend per jaar. Veel van onze cursisten zitten financieel in een moeilijke positie en kunnen dit bedrag moeilijk ophoesten. Vluchtelingen in een procedure krijgen maar een klein beetje zakgeld, daar kunnen ze geen studie van betalen. Vaak zijn onze cursisten afhankelijk van de goodwill van ambtenaren van de sociale dienst. Daarnaast ondersteunt het University Assistance Fund een groot deel van de vluchtelingstudenten. Alleen voor nieuwkomers die een inburgeringstraject volgen, wordt een groot deel van de cursus betaald. Het zou goed zijn als de overheid de overige cursisten in financieel opzicht zou steunen. Onze studenten zijn de mensen die het goede voorbeeld aan broertjes, zusjes, neefjes en nichtjes moeten geven en gaan geven. Zoals onderzoeker Maurice Crul in zijn proefschrift ŒDe sleutel tot succes╣ beschreef: Als kinderen zien hoe goed het met anderen uit hun eigen cultuur gaat, is dat voor hen een enorme stimulans.▓

Huy Lam (22) uit Vietnam
Ik ben opgegroeid bij mijn opa en oma in een klein dorpje. Mijn vader is vermist sinds de oorlog (met de Verenigde Staten). Mijn moeder is daarop hertrouwd en werd sindsdien gediscrimineerd. Daarom was het beter om bij mijn opa en oma te wonen. Mijn stiefvader en moeder zijn als vluchteling naar Nederland gegaan en later zijn mijn broertje en ik bij hen gaan wonen. Mijn taal was in het begin heel slecht, het Nederlands lijkt totaal niet op Vietnamees, het was voor mij heel moeilijk. Maar door deze cursus gaat het veel beter. Ik wil hogere informatica gaan studeren aan de Vrije universiteit. Dat is een hoog doel, ik stel hoge eisen aan mezelf, dat besef ik. Maar ik heb veel energie, dus het moet lukken. Ik wil computerprogramma╣s ontwerpen. En dan misschien een eigen bedrijf beginnen in Vietnam. Ze willen zo graag werken, maar er zijn maar heel weinig bedrijven. Ik zou de Vietnamezen graag helpen. Bovendien mis ik mijn opa en oma ontzettend. Mijn moeder is wel aardig en er is liefde tussen ons, maar ik ben opgegroeid bij mijn opa en oma. Zij hebben mij opgevoed tot wie ik ben.▓

Katalin (23) uit Hongarije
In Hongarije heb ik al gestudeerd. Ik volgde de lerarenopleiding biologie. Graag zou ik lesgeven aan kinderen van tien tot een jaar of vijftien, zestien. Maar in Hongarije is het heel moeilijk een baan te vinden. Ik ben naar Nederland gekomen om talen te leren.▓ Hoewel Katalin pas acht maanden in Nederland is, spreekt ze vrij goed Nederlands. │Ik kom uit BalatonfŘred, nabij het zuid-westelijk gelegen Balatonmeer. Op de middelbare school kregen wij Nederlands omdat we door een uitwisseling contact hadden met een school in Castricum.▓ Ze vindt Nederlands heel belangrijk, maar ook de vakinhoudelijke onderdelen van de cursus. │Als je geen bedrijfseconomie hebt gehad, ken je niet de specifieke termen van het vak.▓ Het begin van het project liep volgens Katalin een beetje rommelig. │Niemand kende elkaar. Sommigen werken erbij, dat maakt het lastiger om afspraken te maken. Sommigen hebben een kind▓, lacht ze naar medestudent Marina. │Maar we hebben er veel van geleerd. Iedereen had verschillende rollen. Luisteren, stimuleren, feedback geven, dat hebben we nu allemaal geleerd in drie maanden. Ik vind het een heel goed resultaat.▓

Marina (25) uit Rusland
Na de middelbare school heb ik twee jaar management en economie gestudeerd aan de universiteit in Rusland. In Nederland wil ik volgend jaar hogere informatica studeren.▓ Marina vertelt dat ze na haar studie niet terug wil naar Rusland. Het waarom wil ze in eerste instantie niet kwijt. │De mensen in Nederland zijn wat relaxter en toleranter dan in Rusland. Nou vooruit, ik heb een donkere man, hij komt uit Angola, en we hebben samen een kindje. Daar kijken de mensen in Rusland anders tegenaan dan hier, ze zijn racistischer. Daarom kunnen we niet terug naar Rusland.▓ Het voordeel aan studeren in Nederland is dat het hier praktischer is. │De theorie is voor mij niet zo makkelijk, dus wil ik het graag aan de praktijk koppelen met een hbo-opleiding. De taal- en schakelcursus heeft me heel veel geholpen, vooral met de taal. Wel had ik een beetje moeite met de laatste periode. We hadden veel vakken en weinig tijd. Het eindigde met een project, ik denk dat ze daar beter in december mee kunnen beginnen. Ik heb een dochter van tweeŰnhalf, ze zit veel in een crŔche. Ik vind het heel jammer dat ik soms maar weinig aandacht aan haar kan geven.▓

Adil Atak (19) uit Turkije
Ik heb tot mijn twaalfde in Nederland gewoond.
Daarna zijn we teruggegaan naar Turkije. Dat ging niet goed, we konden niet meer wennen daar en werden ook niet echt geaccepteerd. Mijn ouders zijn eerder teruggegaan, ik heb eerst mijn middelbare school afgemaakt. Nu ben ik ook terug om te studeren. Ik wilde vorig jaar al beginnen, maar ik was te laat voor het NT2-examen, dus raadde de decaan me aan om eerst de taal- en schakelcursus te doen. Als ik het haal, hoef ik het NT2-examen ook niet meer te maken. Ik ga volgend schooljaar hogere informatica studeren en daarna wil ik hier blijven. Turkije is alleen leuk om op vakantie te gaan.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.