• blad nr 18
  • 22-11-2014
  • auteur . Overige 
  • Redactioneel

‘Garagehouders verstoppen de kinderen als we er aan komen’ 

Terug naar school

Veel leerlingen die in de Marokkaanse havenstad Safi uitvallen van school, gaan werken in de pottenbakkerijen, de fosfaatindustrie of in autogarages. In de garagewijk gaan leerkrachten de straat op om de kinderen terug naar school te krijgen. Een taaie klus.

Tekst Bart Speleers

Bij de voordeur kijkt Najat haar gasten verontschuldigend aan. Ze heeft geen brood met olijfolie of msemmen (Marokkaanse pannenkoekjes) in huis. In Marokko is het gewoonte om bezoekers te ontvangen met een overdaad aan lekkernijen, maar Najat heeft daar het geld niet voor. Ze biedt meermalen haar excuses aan. Ook voor het eenvoudige huisje waar zij met haar man Youssef, zoontje Brahim (6) en dochter Salma (12) woont, een eenkamerwoning met een keukentje en een toilet achter een gordijn in een arme buurt in Safi.
Najat werkt in een sardinefabriek, op oproepbasis. Vandaag is een telefoontje van haar werkgever uitgebleven. Gelukkig werd haar man, werkzaam in de fosfaatindustrie, wel gebeld en is hij in alle vroegte naar de fabriek vertrokken. Najat heeft nu alle tijd om Salma te helpen bij het inpakken van haar schoolrugzakje en het borstelen en opsteken van haar dochters haar.
Salma gaat vandaag terug naar de basisschool, de Zarktounischool in het zuiden van Safi. Twee jaar geleden moest ze die school verlaten, omdat haar ouders wilden dat ze thuisbleef om op haar jongere broertje te passen en als dienstmeisje te werken om het gezin van voldoende inkomsten te voorzien. De twaalfjarige ging elke dag huilend naar haar werk, waar ze moest schoonmaken, afwassen en oppassen op kleine kinderen, en kwam ’s avonds doodmoe thuis. Uit schuldgevoel en schaamte hield Najat haar dochter na een paar maanden thuis, maar naar school ging ze niet meer. Tot vandaag.

Autobanden wassen
Leerkracht Meryem Doublal (30) wacht bij het toegangshek van de Zarktounischool op haar leerlingen, kinderen van twaalf tot vijftien jaar die een paar maanden tot soms wel jaren absent waren op school. Een aantal werkte als automonteur, verkoper van plastic tassen of dienstmeisje. Nerveus kijkt Doublal op haar horloge. De twaalf kinderen die op haar lijst staan, hadden er al moeten zijn, maar slechts vier leerlingen zijn op tijd. Naast Salma is Zakaria Rajati (14) een van hen. Anderhalf jaar geleden stopte hij met school, omdat hij twee keer was blijven zitten en niet meer naar school wilde. Zijn moeder, Zahra Nayti, die haar zoon vergezelt op zijn eerste schooldag, voelde zich ‘verschrikkelijk’ toen haar zoon stopte met school en was bang dat hij doelloos op straat zou gaan hangen. Maar Zakaria vond een baantje in de garagewijk van Safi, waar hij vijftig dirham (€4,50) voor een zesdaagse werkweek verdiende. De veertienjarige had er snel genoeg van: “De hele tijd autobanden wassen is niet leuk.” Zakaria wilde terug naar school, maar de stap om terug te keren was na anderhalf jaar werken te groot geworden. Totdat Meryem Doublal Zakaria aansprak in de garage waar hij werkte. Of hij zijn basisschool wilde afmaken? En nu zit Zakaria met zijn moeder op een bankje buiten het klaslokaal te wachten op zijn nieuwe klasgenoten.

Tweede kans
Op drie scholen in Safi starten vandaag veertig leerlingen die werkten in de garagewijk van Safi. Afgelopen maanden zijn deze kinderen door Doublal en vijf andere leerkrachten ‘geworven’ door in de buurt rond te lopen en werkende minderjarigen en hun werkgevers aan te spreken. De kinderen staan volgens Doublal te popelen om terug naar school te gaan. “Zij weten ondertussen dat school beter is dan werken en zijn blij met een tweede kans.”
De ouders vormen doorgaans ook geen probleem, maar werkgevers zijn een stuk lastiger te overreden. “Sommigen ontkennen dat een werkend kind minderjarig is of verbergen de kinderen als wij de straat inkomen”, vertelt de leerkracht. Andere garagehouders, die vaak ook op jonge leeftijd zijn gaan werken, laten zich sneller overtuigen door de argumenten van de leerkrachten en zien in dat de jongens beter af zijn op school.
Meisjes die werken als dienstmeisje, worden opgespoord door winkeliers aan te spreken. Doublal: “In Marokko weet een winkelier alles in een buurt, ook waar meisjes het huishouden doen. Dan bellen we daar aan of wachten het meisje op als ze naar huis gaat.”
Ouders van kinderen die terugkeren naar school, hoeven niet te betalen voor de lessen of schoolmateriaal. Daar zorgen de onderwijsbond SNE en de gemeente voor. De vakbond betaalt de salarissen van de leerkrachten die worden ingezet voor de speciaal opgerichte ‘brugklassen’, waar de leerlingen op hun eigen niveau les krijgen tot ze weer kunnen instromen in het reguliere basisonderwijs of verder kunnen in het voortgezet onderwijs of een beroepsgerichte leerweg.
Een uur later dan gepland start de brugklas op de Zarktounischool, met elf leerlingen. Doublal oogt opgelucht. “Ik was bang dat veel kinderen toch weer aan het werk zouden gaan, maar de opkomst is goed, gelukkig.” De leerkracht kijkt de klas rond, de leerlingen kijken haar onwennig aan. Wat willen jullie later worden, vraagt Doublal. Zakaria wil automonteur worden, Salma lerares: “Ik vind het leuk om met kinderen te praten en ze te helpen met leren.”

{Kader}

De droom van Omar

De aanpak van schooluitval en kinderarbeid in de kuststad Safi is een project van de Marokkaanse onderwijsbond SNE, FNV Mondiaal en de AOb. Het initiatief maakt deel uit van het grote project ‘Omar’s Droom’, dat gefinancierd wordt door de Nationale Postcodeloterij. In zes Afrikaanse landen slaan vakbonden en andere organisaties de handen ineen om een door henzelf gekozen gebied kinderarbeidvrij te maken.
In Safi werd gestart met een preventief programma op twaalf scholen om schooluitval te beperken door nascholing van leerkrachten, bijlessen en het uitreiken van brillen aan slechtziende leerlingen. Aan het eind van het eerste jaar was er geen enkel kind meer uitgevallen.
Het veranderen van de garagewijk in een kinderarbeidvrije zone is het volgende onderdeel van ‘Omar’s Droom’. Samen met onderwijsinspecteurs, werkgevers en schooldirecteuren willen de leden van de SNE zoveel mogelijk kinderen terug naar school halen. Intussen gaat het preventieve werk op de scholen door.


{kader 2

Film

Over leerkracht Meryem Doublal en Salma is een filmpje gemaakt, dat te zien is op www.fnvmondiaal.nl Hier zijn ook interviews te lezen met Doublal, leerlingen, een Marokkaanse werkgever en een gemeenteambtenaar uit Safi, die meewerkt aan Omar’s Droom.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.