• blad nr 13
  • 6-9-2014
  • auteur R. Voorwinden 
  • Redactioneel

Programmeren als vak 

‘Het is gewoon een nieuwe taal’

Programmeren is vanaf dit schooljaar een verplicht vak op alle Engelse basisscholen. In Nederland beginnen enkele scholen er ook voorzichtig mee. ‘Kinderen leren om abstract te denken en gestructureerd te werken.’

Rechtdoor, naar beneden, rechtsaf, linksaf, en dan weer rechtdoor. Ja, die route moet het pluizige monstertje waarschijnlijk volgen om uit het doolhof te komen. De leerling drukt op ‘enter’ en het monster gaat de instructies stap voor stap opvolgen. Zal hij de uitgang halen?
Dat is een oefening uit Kodable, een tool op internet waarmee leerlingen van groep 3 en 4 al spelend kennismaken met programmeren. En het principe daarvan is: je geeft een aantal instructies op, die de computer vervolgens uit gaat voeren.
“Scholen moeten meer aandacht besteden aan programmeren”, vindt Remco Pijpers van Kennisnet - de initiator van de website Codekinderen.nl, waarop een groot aantal tools als Kodable te vinden is. “We worden door ict en code omgeven, dus moet je daar al op jonge leeftijd mee kennismaken. Programmeren is gewoon een nieuwe taal – misschien wel belangrijker dan bijvoorbeeld Grieks of Latijn.”
In Engeland krijgen leerlingen op de basisschool vanaf dit schooljaar het vak computer science. Daarbij leren ze onder andere om simpele computerprogramma’s te maken. In Nederland hebben enkele basisscholen het vak programmeren al individueel op het programma gezet.
Een van die scholen is de Dubbeldam in Dordrecht. “Door programmeren leer je abstract denken en gestructureerd werken”, vindt Jeroen Meyer, leerkracht van de Dubbeldam. “Je bent continu bezig met commando’s en acties: waar wil je naar toe, welke stappen moet je daarvoor nemen? En alles wat je invoert moet kloppen.”
Verder leren kinderen door het programmeren dat apparaten meer zijn dan alleen de buitenkant, zegt Meyer. “Leerlingen moeten weten dat er mensen achter zitten: dat er mensen zijn die bepalen wat die apparaten doen, hoe ze werken.”
Vorig schooljaar heeft Meyer geëxperimenteerd met enkele tools uit Codekinderen. De goede rekenaars uit groep 7 mochten er mee aan de slag. Dit schooljaar krijgen alle leerlingen op zijn school een chromebook, en gaat hij het vak programmeren aan alle leerlingen in zijn groep aanbieden. Meyer heeft er zin in, en zijn leerlingen waarschijnlijk ook. “Afgelopen jaar waren ze in elk geval erg enthousiast.”
Op de site van Codekinderen is veel online lesmateriaal voor leerlingen van groepen 3 tot en met 8 verzameld. Zo is er Foldify, een programma om bouwplaten voor 3D-figuren te ontwerpen, en Pivot waarmee leerlingen een poppetje kunnen laten bewegen. Ook is er Lego WeDo, waarbij leerlingen een lego-robot kunnen bouwen, en POP, prototyping on paper. Daarbij ontwerpen leerlingen op papier een app, waardoor ze gedwongen worden om na te denken over wat die app eigenlijk doet en hoe de gebruikers hem gaan bedienen.
Het meeste materiaal is overigens gratis, een van de uitzonderingen is Lego WeDo waarvoor een bouwpakket moet worden aangeschaft.
Op basisschool Oranjerie uit Zoetermeer volgen de leerlingen in de hogere groepen elke twee weken het vak programmeren. “Dat is onderdeel van ons vakgebied ‘Skills – techniek in de 21e eeuw’. En leerlingen vinden het echt geweldig”, zegt Raymond van den Berg, directielid en leraar van de Oranjerie.
Een van de grote vragen bij programmeren is uiteraard of alle leerkrachten het wel kunnen aanbieden. Is het niet te ingewikkeld? In de lagere groepen zeker niet, vindt Van den Berg. “Sommige onderdelen bieden we hier op de Oranjerie nu al bij de kleuters aan. Die pikken dat zo op.”
In groep 7 en 8 kan programmeren wel wat lastig lijken, als leerlingen bijvoorbeeld commando’s moeten intikken als: function start(){ , move() en takeOnePutTwoBeside(); Maar het is allemaal makkelijker dan het klinkt, zegt Van den Berg. En bovendien: met veel tools kunnen leerlingen zelfstandig aan de slag. “Je hoeft het als leerkracht echt niet allemaal beter te weten.”
Zou het vak programmeren ook in Nederland verplicht op het lesprogramma van elke basisschool moeten komen te staan, net als in Engeland? Zo ver wil Van den Berg niet gaan. “In het Nederlandse onderwijs zijn wij toch van de vrijheid.” Maar komend jaar gaat de school van Van den Berg het vak wel in alle groepen aanbieden. “Dan wordt het dus verplicht voor alle leerlingen. Net als bijvoorbeeld dans.”
En als leerlingen het echt niet willen? “Het vak is een gegeven”, vindt van den Berg. “Wij besteden hier op school aandacht aan programmeren, omdat we willen dat onze leerlingen voorbereid worden op de toekomst. En het vak ligt de ene leerling misschien beter dan de andere, maar ik heb nog geen kind gezien dat het echt helemaal niet leuk vindt.”
Meer aandacht voor programmeren moet er zeker komen, vindt Martin Bruggink, lid van een commissie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, die vorig jaar een rapport uitbracht over het informaticaonderwijs in het voortgezet onderwijs. “Ik zie het als digitale geletterdheid: leerlingen moeten leren omgaan met ict, en dus moeten ze ook weten wat daar dan achter zit. Het is zoals ze in Amerika zeggen: Program or be programmed.”

{kadertje}
Zelf aan de slag met programmeren in je klas?
Kennisnet ontwikkelde het lespakket Codekinderen, maar er zijn veel meer tools te vinden op internet die geschikt kunnen zijn voor gebruik in het basisonderwijs. Zoals Ko de Kraker, GameKit, Scratch, Robomind, en de site Programmerenvoorkinderen.nicolaas.net die draait om de programmeertaal Python. In oktober wordt er een hele week georganiseerd rond programmeren in het onderwijs: www.codeweek.nl

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.