Eerste hulp bij ontslag

Ontslag aangezegd krijgen wegens onbekwaamheid of een verstoorde arbeidsrelatie is pijnlijk en emotioneel. Maar werkgevers blijken niet zelden amper een fatsoenlijk dossier opgebouwd te hebben. De eerste stap is natuurlijk de juridische dienst van de AOb inschakelen. Welke ontslagtrucs zien zij in de praktijk? En wat moet je als werknemer wel en niet doen? “Accepteer nooit het eerste het beste bod van de werkgever.”

Een eenmalige ontremming. Zo heet in vakjargon als je je werkgever voor rotte vis hebt uitgemaakt. Ook al is jou volledig ten onrechte de wacht aangezegd of ben je zelfs de laan uitgestuurd en lopen de emoties hoog op: “Ga niet lopen schelden”, zegt AOb-advocaat Frans Lathouwers. Of ergere dingen doen. Hij herinnert zich een leraar die een onaangename confrontatie had gehad met zijn rector. Op de fiets op weg naar huis werd de man bozer en bozer, tot hij omkeerde, terugreed met een baksteen en die bij de rectorskamer door de ruit gooide.
“Ja, dan sta je dus op achterstand”, aldus Lathouwers, die er nu wel om kan lachen. Het was een van zijn eerste zaken lang geleden. “Dat was ook een ‘eenmalige ontremming’. En het was niet verstandig om te doen.”

Op de korrel
Wat wel? Het ontslagseizoen is aangebroken, bij de juridische dienst van de AOb is het topdrukte met het behandelen van vaststellingsovereenkomsten. Naast de ontslagzaken die voortvloeien uit bezuinigingsrondes en reorganisaties, is er nog een andere categorie probleemdossiers: de procedures die te maken hebben met het al dan niet vermeende disfunctioneren van de docent of een verstoorde arbeidsrelatie met de werkgever. Inclusief zaken die daar op gegooid worden. Zulke ontslagkwesties hebben vaak een grote impact op de werknemer, omdat ze zo persoonlijk zijn of persoonlijk gemaakt worden. “Ontslag wegens onbekwaamheid of ongeschiktheid kan heel ingrijpend zijn voor mensen. Je hele arbeidzame leven wordt op de korrel genomen, dat vreet aan het zelfvertrouwen”, aldus Lathouwers.
Laatst was in het nieuws dat een schoolbestuur voor voortgezet onderwijs een rapport over het functioneren van een medewerker bij een ontslagzaak had betrokken dat op verzoek van de werkgever was opgesteld door een partner van accountantsbedrijf KPMG. Die partner ging daarbij niet zorgvuldig genoeg te werk en kreeg een officiële berisping aan zijn broek.

Kans geven
Natuurlijk, er zijn ook werknemers die het ernaar gemaakt hebben. Die niet voor de klas thuishoren. Maar het is aan de werkgever om vast te stellen en aan te tonen dat een medewerker niet functioneert. Daarbij horen functionerings- en beoordelingsgesprekken. “Als die beoordeling negatief uitpakt, heb je het recht om bezwaar te maken. Daarna is de werkgever verplicht je de kans te geven om je te verbeteren. Dat moet allemaal zijn vastgelegd in een dossier. En als ik dan naar dat dossier vraag, blijkt het leeg te zijn”, stelt Lathouwers. Versoepeling van het ontslagrecht vindt Lathouwers daarom ook onzinnig. “Een schoolbestuur kan een werknemer best ontslaan, als het zijn werk maar fatsoenlijk doet. Het ontslagrecht versoepelen is gewoon een truc om de ontslagvergoeding te verlagen.”
Bij gebrek aan een dossier worden soms andere methodes uit de kast gehaald om een medewerker de school uit te krijgen, ziet Lathouwers in de praktijk. Iemand isoleren is zo’n truc. “Ik herinner me een ict-medewerker die in de kelder werd geplaatst, met alleen een heel klein bovenlichtje waar wat daglicht doorheen kwam. De brandtrap was op de verwarming gemonteerd. Naast die ruimte was de rekwisietenkamer met een grote afzuiginstallatie die de mottenballenlucht rechtstreeks naar zijn werkplek pompte”, vertelt de AOb-advocaat. “Of een basisschooldocent die niets anders mocht doen dan leerplannen schrijven. De man had via de AOb een ontslag met succes aangevochten en mocht niet op straat worden gezet. Maar de werkgever toonde zich een slecht verliezer en hield de man apart van het team, in een achterafkamertje, en zonder lestaak.” Dat duurde meer dan een jaar. Uiteindelijk vertrok de docent met een aanmerkelijke vergoeding. “Het is onderwijsgeld, zeg ik er gelijk bij, dat moet zoveel mogelijk naar onderwijs gaan. Excuses krijg je bij een werkgever niet, maar er zijn wel andere vormen van genoegdoening.”

Gekwetst
Niet iedereen kiest eieren voor zijn geld, weet Lathouwers uit ervaring. “Er zijn mensen die zeggen: Ik neem mijn verlies, stem in met ontslag en maak aanspraak op een regeling. Maar er zijn er ook die voor hun recht gaan. Vaak omdat ze ontzettend zijn gekwetst. Emotie, principes, rechtvaardigheidsgevoel spelen daarbij een belangrijke rol. Zo’n strijd kan jaren duren. Je kunt je afvragen waartoe dat leidt, want na verloop van tijd is er van beide kanten geen vertrouwen meer. De kantonrechter oordeelt in 80 procent van de gevallen dat je een ontslag niet eindeloos kunt blijven aanvechten.”
Lathouwers is realistisch. “Als een werkgever je er echt uit wil werken, trek je uiteindelijk aan het kortste eind. Linksom of rechtsom komt het uit bij de noemer ‘samenwerkingsproblemen’. Maar dit soort zaken gaat net zo goed over het functioneren van het management, dat kennelijk niet in staat is om met zogenaamd lastige werknemers om te gaan.”
Voor alle partijen verdient het de voorkeur om er samen uit te komen. Daar zal ook een werkgever meestal naar streven. “Als je er samen uit kunt komen, heeft dat grote voordelen. Je hoeft niet naar de rechter. Een procedure brengt risico’s met zich mee voor de werkgever, maar ook voor de werknemer. En het bespaart de werkgever imagoschade. Zeker in het primair onderwijs wordt er aan de poort van het schoolplein gekletst over dit soort dingen. Daar zit een werkgever niet op te wachten.”

{KADER}

Waar doe je als werknemer goed aan?

1. Werk mee aan functionerings- en beoordelingsgesprekken.
2. De werkgever heeft het recht je te laten beoordelen door een extern bureau. Weiger dat niet, maar vraag wel door: Wat is de onderzoeksvraag, wie gaat het uitvoeren? En eis dat het onderzoek wordt uitgevoerd door een gekwalificeerd bureau, met betrouwbare methoden. De AOb kan je daarbij adviseren, én waarschuwen.
3. Houd je op de vlakte tegenover derden zolang je bent geschorst of de procedure loopt. “Mensen die thuis zitten hebben vaak juist de behoefte om hun ongenoegen te delen met collega’s of anderen. Pas daarmee op, want voor je het weet heeft de werkgever er een ontslaggrond bij.”
4. Accepteer bij een voornemen tot ontslag niet het eerste het beste bod van de werkgever. “Een werknemer die met een voornemen tot ontslag wordt geconfronteerd, wil meestal een snelle oplossing. Maar de ervaring leert dat snelle oplossingen vaak slechte oplossingen zijn voor de werknemer. Heb geduld en laat uw raadsman het werk doen”, aldus Lathouwers.