- blad nr 7
- 5-4-2014
- auteur W. Dresscher
- Opinie
Langer doorwerken maakt onderwijs duur
Onderwijspersoneel werkt massaal langer door. Sinds 2007 is de gemiddelde pensioenleeftijd opgeschoven van 60 jaar naar ruim 63 nu. Wanneer we naar de toekomst kijken zal dat door het opschuiven van de aow-leeftijd vermoedelijk verder stijgen richting 67 jaar. Een koers die achtereenvolgende kabinetten hebben ingezet, langer doorwerken was nodig om ons welvaartsniveau bij een krimpende bevolking overeind te houden. Maar de beleidsmakers hebben voor het gemak de desastreuze neveneffecten voor arbeidsmarkt en onderwijsbeleid vergeten.
Nu oudere leraren massaal voor de klas blijven staan, is er voorlopig minder plek voor starters. Jongeren van de pabo en de lerarenopleidingen voortgezet onderwijs was bij de start van hun opleiding voorgespiegeld dat ze de banen voor het uitkiezen hadden. Dat leek toen ook zo. Maar doordat de zestigers zoals bedoeld langer doorwerken, is er veel minder plaats dan gedacht. We zien dat terug in werkloosheidscijfers voor jong onderwijspersoneel. En kijken we vooruit dan zal dat nog even aanhouden totdat de pensioenleeftijd rond de 67 is gestabiliseerd. Van dat o zo gewenste doorwerkbeleid zijn jongeren het kind van de rekening.
Bitter
Maar niet alleen de arbeidsmarkt gaat op slot. Schoolbestuurders hadden in hun meerjarenplannen rekening gehouden met vergroening. En dat scheelt nogal. Wanneer een ervaren juf uit het basisonderwijs vertrekt en plaatsmaakt voor een starter, scheelt dat ongeveer duizend euro per maand. In het voortgezet onderwijs en het mbo kan dat oplopend tot tweeduizend euro per maand.
De uitruil van jong voor oud is niet het enige financiële effect. De afspraak dat jongeren sneller konden doorstromen naar hogere salarisschalen is gemaakt op basis van prognoses met minder ouder personeel. Het noodzakelijke budget voor ouderenregelingen ligt hoger omdat meer ouderen substantieel langer doorwerken. Met het langer doorwerken stijgen de gemiddelde personeelslasten fors en zit het schoolbestuur met een gat in de begroting.
Ook daar hebben we de afgelopen jaren vervelende bijeffecten van gezien. Door het uitblijven van de verjonging van het personeelsbestand zijn schoolbesturen gaan snijden in de personeelsuitgaven. In het basisonderwijs en mbo is het aantal banen harder gezakt dan de daling van het leerlingenaantal rechtvaardigt. In het voortgezet onderwijs is het helemaal bizar: daar stijgt het aantal jongeren, maar daalt het aantal personeelsleden. Vollere klassen en meer werkdruk zijn het gevolg. Zo wordt langer doorwerken voor de overheid een bezuiniging, maar ontpopt het zich voor scholen als een kostenpost.
Met die financiële klem op de achtergrond proberen onderwijswerkgevers en werknemers nieuwe cao’s afsluiten. Dat leidt tot bittere gevechten. Voor een deel heeft dat te maken met keuzen die de werkgeversorganisaties maken: zij willen de vrije hand hebben bij het verdelen van het beetje extra geld dat onderwijs heeft, in plaats van dat gebruiken voor het oplossen van de werkdruk.
Een grotere verantwoordelijkheid ligt bij de overheid. De keuze voor doorwerken tot 67 is misschien verdedigbaar, maar de politiek kan de ogen niet sluiten voor de overgangsproblemen die tot 2021 voortduren. Grote werkloosheid bij starters en knellende budgetten op scholen. Dat vraagt om een antwoord in de voorjaarsnota. Red de werkgelegenheid voor starters. Trek geld uit voor de kostenverhogende effecten van het langer doorwerken.
{kadertje}
Gemiddelde pensioenleeftijd in het onderwijs steeds hoger
2007 60
2009 61,5
2011 63
2015 65*
2018 66*
2021 67*
*= latere aow-leeftijd verwacht op basis overheidsbeleid