blad nr 7
5-4-2014
auteur T. van Haperen
Column

Misbruik van de functiemix

In 2008 komen politiek, vakbonden en werkgevers het Convenant Leerkracht overeen. De arbeidsmarktpositie van de leraar moet sterker. Sterker betekent beter opgeleid en beter beloond. Dit is nodig omdat het gemiddelde opleidingsniveau van leraren daalt. En dat is niet handig. Goed presterende onderwijsstelsels halen hun leraren uit de top van het hoger onderwijs. Hier mag iedereen voor de klas. En als we niet selecteren aan de poort, moet de ontwikkeling op de werkvloer beter. De functiemix regelt dat. Elke school dient quota te vullen met beter betaalde leraren. Op basis van opleiding en ontwikkeling. Met het entreerecht kan de gestudeerde leraar bovendien een betere salarisschaal opeisen. Kosten, 1 miljard euro per jaar.
Zes miljard euro later, in 2014, stellen scholen: goed plan, maar onbetaalbaar. Volgens de website van de VO-raad is door vakbonden, werkgevers en ministerie zelfs een rekenmodel ontwikkeld. Dat rekenmodel kijkt in hoeverre een school de functiemixquota kan vullen. Valt de uitkomst tegen, dan volgt een oplossing op maat. Inderdaad, vage tekst. Verhullend ook. Want de kwestie is niet kunnen, maar willen. Schoolleiders, bestuurders, en ook veel leraren, willen niet dat opleiding een rol speelt bij de beloning. Geld daarvoor is er namelijk altijd geweest. Tot 1985 betaalt de regering haar leraren op basis van opleiding. Daarna volgt de beloning naar functie. Het totaalbedrag voor dure eerstegraadsfuncties blijft echter gelijk. Deze budget neutrale procedure herhaalt zich in 1995, bij de invoering van de lumpsum. Maar vanaf dan betalen bestuurders hun leraren. En de beer gaat los. Het Sociaal Cultureel Planbureau constateert in 2006 een sterke daling van het aantal academici voor de klas. De commissie-Rinnooy Kan stelt in 2007 dat het lerarentekort vooral kwalitatief is. Ziehier het werkelijk resultaat van de keuze ‘opleidingsniveau speelt geen rol in het salaris’. Het argument? Een academicus is niet altijd een goede leraar.
Klopt. En slechte leraren moeten weg. Allemaal. Daar gaat het hier dus niet om. Maar neem Luxemburg. Daar verdient een leraar 100 duizend euro. Waarom? Vanwege zijn universitaire master ziet de politiek hem als onderdeel van de intellectuele elite. Dat verklaart zijn prijskaartje. Echt, alleen opleidingsniveau is het argument voor hoge beloningsschalen in het onderwijs. Leuk omgaan met kinderen kan een bewaker van een jeugdgevangenis namelijk ook. En dat is precies waar dit eindigt. Trivialiseer de functiemix, giet daar een moderniseringssausje overheen, met een vleugje vaardigheden van de 21ste eeuw, wat sociale media. Kortom, haal de omgang met kennis uit de vergelijking, want die kennis kun jij toch niet overdragen, kinderen verwerven die. Laat dit recept nog een decennium sudderen en de leraar krijgt inderdaad betaald naar zijn functie, die van bewaker. Eén keer modaal is dan top.
De functiemix was een kans om het opleidingsniveau een plek te geven in de beloningsgrondslag. Dat is niet gebeurd. De functiemix is hooguit een douceurtje voor zittend personeel. De één kreeg wat, de ander niet, op basis van, ja op basis van wat eigenlijk? Deze persoonsgebonden en intuïtieve beleidsuitvoering bevindt zich ergens tussen moreel wangedrag en fraude. Tijd voor een onpartijdig onderzoek.