blad nr 18
16-11-2013
auteur A. Moerman
de Vereniging

'Wat je aandacht geeft, groeit'

Als kinderen een positief zelfbeeld hebben is dat vooral gezond voor ze. Maar ze hebben dan bijvoorbeeld ook minder de neiging zich tegen anderen ‘af te zetten’. Hoe kan een leerkracht een positief zelfbeeld bevorderen?

Arjan de Wolf is sociaal-psycholoog en staat regelmatig in AOb-zaaltjes om zijn visie te verkondigen. 'Meer zelfwaardering en minder vooroordelen' is de titel van zijn ‘optreden’ dat op 20 november in Utrecht plaatsvindt. Hij gaat, vooral door het stellen van vragen, op zoek naar hoe je als docent de zelfwaardering kunt bevorderen. “Dan doe je meteen wat aan vooroordelen en discriminatie”, zegt hij.
Het begint bij het persoonlijke deel van iemands identiteit. “Een kind haalt een 8, een 9, nog een 8, een 3 en een 7. In de praktijk gaat de meeste aandacht van leerkrachten vrijwel automatisch uit naar die 3. Fout! Praat maar eens met die leerling om er achter te komen waarom die andere cijfers wel zo goed zijn. Misschien vind je iets dat de leerling kan gebruiken om van die 3 een 6 te maken, waarmee de leerling het gevoel krijgt ‘zelf aan het stuur te staan’. Wat je aandacht geeft, groeit”, zegt De Wolf. “Een negatief zelfbeeld hoeft overigens niet tot lastig gedrag te leiden. Soms gaan leerlingen zich ook veel liever gedragen dan goed voor ze is. Een wit voetje halen door jezelf weg te cijferen.”

Ajax-supporter
De directeur van De Wolf Training & Advies is dus een sterk voorstander om op zoek te gaan naar wat wel goed gaat. Dat is goed voor de persoonlijke identiteit. Iemand met een goed ontwikkeld zelfbeeld gedraagt zich prettiger, voelt zich gezonder en leeft langer dan iemand die negatief naar zichzelf kijkt. “Een slecht zelfbeeld kan zelfs leiden tot radicalisering, dat mensen aansluiting gaan zoeken bij groepen met heel strakke structuren. Waar geen ruimte is voor gezonde twijfel”, aldus De Wolf, die samen met UvA-hoogleraar Bertjan Doosje schrijver is van het standaardwerk 'Aanpak van radicalisme'.
Iemands identiteit bestaat naast het persoonlijke deel ook uit een groepsdeel. “Je kunt je voorstellen dat een Marokkaans kind geen sterk gevoel krijgt omdat hij onderdeel is van de groep Marokkanen. Maar zo'n jongen heeft veel meer sociale identiteiten. Hij is misschien ook Ajax-supporter. De dag nadat Ajax kampioen werd, komt dat joch ook in zijn Ajax-shirt naar school. Een goed moment om te benadrukken in de klas dat Mo meer is dan alleen een Marokkaans jongetje. Hercategoriseren noemt De Wolf deze methode. Zichtbaar maken dat iedereen in meer hokjes zit dan de vooroordelen en stereotypes ons wijs proberen te maken. Dat niet alle Marokkanen tegen homo's zijn en dat je ook in je eigen groepen dergelijke vooroordelen tegen kunt komen. Dat leidt uiteindelijk tot minder ‘wij-zij-denken’ en tot minder vooroordelen en discriminatie is zijn stellige overtuiging.

Buurman
Een van de trucjes die handig zijn om ‘schotten te slopen’ is om er als leerkracht voor te zorgen dat kinderen uit verschillende soorten groepen met elkaar moeten samenwerken om een goed persoonlijk resultaat te halen. Dat er een wederzijdse afhankelijkheid ontstaat. “Door samenwerking en positieve contacten in gaan zien dat die ander eigenlijk ook maar een mens is. Dat Turken niet deugen, behalve dan mijn buurman, klasgenoot, teamgenoot en de groenteman op de hoek”, grapt de sociaal-psycholoog.