- blad nr 18
- 16-11-2013
- auteur R. Sikkes
- Redactioneel
Voortgezet onderwijs sluit 2012 met winst af
Soms is het gewoon mazzel. Zo toucheerde de Gereformeerde Scholengroep 1,1 miljoen van de gemeente Groningen. Omdat er vele miljoenen in het openbaar onderwijs waren gestoken, moest dat volgens de doorbetalingsregels ook naar het hele bijzonder onderwijs worden overgemaakt.
Het kan ook tegenzitten. De Stichting Onderwijs Midden-Limburg ontdekte opeens asbest, de onvoorziene sanering kostte 1,4 miljoen. Waar de een het jaar afsluit met onvermoede winsten, gaat de ander zwaar in het rood. Gemiddeld genomen werd 2012 bij de schoolbesturen in het voortgezet onderwijs echter afgesloten met winst.
Onverwacht, want het Algemeen Dagblad kopte in december vorig jaar ‘Scholen aan de bedelstaf’. Volgens de toenmalige voorzitter van de VO-raad, Sjoerd Slagter, stonden bijna alle scholen in het rood. Maar dat valt nogal mee, zo blijkt uit analyse van 107 jaarrekeningen.
Snijden in personeel
De scholen hadden voor het derde achtereenvolgende jaar een bescheiden verlies ingeboekt. De onderzochte besturen, goed voor bijna de helft van de omzet in het voortgezet onderwijs, hielden echter samen uiteindelijk 34 miljoen over. Dat komt neer op een rentabiliteit – zeg maar het winstpercentage - van 1,0 procent. Wanneer we dat doorvertalen naar het hele scholenbestand, kunnen de besturen over 2012 een slordige 70 miljoen aan hun vermogen toevoegen.
Voor een deel komt die plus uit een incidentele compensatie voor gestegen kosten. Een andere bron is geld uit de prestatiebox, dat eind 2012 werd overgemaakt zonder dat daar nog uitgaven voor betere schoolprestaties tegenover stonden. Een subsidie die in 2015 weer stopt. In het jaarverslag van het Regius College in Schagen moppert het bestuur over die incidentele potjes. Schoolbestuurders hebben liever een stabiele bekostiging dan een wirwar van plotselinge bezuinigingen, tijdelijke doelsubsidies of incidentele prijsbijstellingen.
Scholen hebben intussen flink gesneden in het personeel. Zo werden bij de onderzochte schoolbesturen bijna 400 banen geschrapt (-1,1%) terwijl het leerlingenaantal met 4600 steeg (+1,1%). Vollere klassen zijn zo onvermijdelijk. Er werd nauwelijks geïnvesteerd in de functiemix, vrijwel niemand (iets meer dan 1 procent) stroomde bij deze schoolbesturen door naar een hogere schaal.
De stijgende personeelskosten blijven op de agenda. De Driestart in Gouda blikt in het jaarverslag vooruit en schrijft dat vanwege stijgende kosten ‘met ingang van de cursus 2013/14 een begin zal worden gemaakt met een bezuinigingstraject dat ook gevolgen zal hebben voor de werkgelegenheid op onze school’.
Langer en duurder
Blijkbaar lopen overheidssubsidie en personeelskosten flink uit de pas. Tot die conclusie komt ook de Algemene Rekenkamer in een tussenrapportage van een onderzoek naar de financiën van het voortgezet onderwijs. De rekenkamer speurt nog naar een verklaring, maar misschien is deze ontwikkeling minder verrassend dan ze lijkt. De leeftijd waarop oudere docenten stoppen, is pijlsnel van rond de 60 gestegen naar 63. De verwachting is dat dit doorgaat richting 67, de nieuwe aow-leeftijd.
Langer doorwerken maakt onderwijs duurder nu oudere docenten niet worden vervangen door jongeren die nog aan het begin van hun carrière staan. Samen maken ze ook meer en langer gebruik van de bapo. Dat voelen de schoolbesturen in hun portemonnee totdat de doorwerkgeneratie straks met 67 echt met pensioen gaat.
De Stichting Achterhoek VO in Doetinchem ziet daarom problemen voor de toekomst. ‘Dit houdt onder meer in dat we de komende jaren nog voor hoge kosten staan, nu veel van onze medewerkers in de top van de salarisschaal zitten, recht hebben op een bindingstoelage en gebruikmaken van de bapo-regeling terwijl zij daarnaast hun feitelijke pensioendatum uitstellen.’
[kader 1]
Miljoenen naar huisvesting
Het voortgezet onderwijs vertimmert en verbouwt dat het een lieve lust is. Koploper is het Hogeland College in Warffum, onderdeel van het schoolbestuur tussen Lauwers en Eems. Op de jaarrekening prijkt een bedrag van 3,5 miljoen voor vernieuwbouw, waardoor de school afsluit met een verlies van ruim 4 miljoen. Omdat het een kleine school is, lijdt het Hogeland een ongekend hoog verlies van -44 procent. Als verklaring voert het bestuur aan dat er eerder geen voorziening voor de bouwactiviteiten was, die nu als eenmalige post ten laste van de exploitatie worden gebracht. Volgens recent onderzoek van het ministerie schiet de kwaliteit van veel schoolgebouwen tekort, mogelijk reden voor besturen om daar zelf in te investeren.
{Kader 2}
Kleinere klassen prioriteit bij meevallers
Regius College, Schagen
Resultaat: +1,5 miljoen
Begroot: -28.000
“Wij hadden de prestatiebox niet meegenomen in de begroting. Ook de verhoging van de materiële bekostiging en de toename van het aantal leerlingen spelen een rol in het hoger uitpakken van het resultaat dan begroot”, legt Anne Hoekstra, voorzitter van het college van bestuur uit. Nu komt er ruimte voor investeringen. “Wij hebben sinds 2009 stapsgewijs bezuinigingen doorgevoerd en gezien onze financiële situatie hoeft dat nu niet meer. Het geld dat we in 2012 over hadden, gaan we investeren in het verkleinen van de klassen en het toedelen van taken aan docenten in het kader van innovatie.”
O.R.S. Lek en Linge
Resultaat: +1 miljoen
Begroot: +325.000
“Het hoge resultaat valt gedeeltelijk te verklaren door extra subsidies zoals de prestatiebox. Verder werd er door het opnieuw aanbesteden van schoonmaak en kopieermachines geld bespaard.” Directeur-bestuurder Joost van Rijn ziet nog een andere belangrijke reden voor de onverwachte winst: “Onze leraren hebben een lage gemiddelde leeftijd waardoor onze personele lasten voorlopig nog laag zijn.” Eventuele extra investeringen uit het herfstakkoord wil de school besteden aan kleinere klassen. “Dat is de meest gehoorde wens van leraren.”
{noot}
@T8:Dit artikel is onderdeel van het project ‘Hoe rijk is mijn schoolbestuur’, waarin dit jaar AOb-leden, studenten van de School voor Journalistiek in Utrecht en de redactie samenwerken. De groep studenten die zich verdiepten in de financiën van het voortgezet onderwijs, bestond uit Moïra van Sas, Noa Maas, Eva de Reus, Bart Thiesen, Linda Gottmer, Jessica de Roo, Tim Hagt en Melchior van Ginkel.
{graphic}
Huishoudboekje voortgezet onderwijs 2012
Onderzocht: jaarrekeningen van 107 schoolbesturen
Inkomsten: € 3,6 miljard
Resultaat 2012: + € 34 miljoen (+1,0%)
Begroot 2012: -€ 7 miljoen (-0,1%)
Werkgelegenheid: -390 banen (-1,1%)
Leerlingen: +4600 (+1,1%)
Winstpercentage voortgezet onderwijs
2007 2008 2009 2010 2011 2012*
+2,4% +1,2% +0,8% -1,4% -0,8% +1,0%
*voorlopig cijfer op basis van 107 jaarrekeningen
Bron: DUO en Onderwijsblad/SVJ dataproject