blad nr 17
2-11-2013
auteur A. Moerman
de Vereniging

Mogadishu: een pleidooi voor menselijkheid

Tot tranen toe geroerd of ‘nog steeds woedend’. Zo reageerden dit voorjaar leerkrachten na afloop van het toneelstuk Mogadishu. Deze maand kunnen AOb-leden, in het voortgezet of middelbaar beroepsonderwijs, het stuk in theaters in het hele land gratis bijwonen.

“Het stuk laat veel herkenbaars zien van hun worsteling met de multiculturele samenleving op middelbare scholen. Mogadishu was vroeger een van de meest bruisende steden van de wereld, waar vele culturen en religies in vrede samenleefden. Nu is de onveiligste stad ter wereld. Een stad waar het onderlinge vertrouwen tussen mensen weg is. Terwijl vertrouwen en respect het fundament is onder elke gemeenschap. Dus ook op scholen”, vertelt regisseur Matthias Mooij.
Dit voorjaar liep het stuk van gezelschap de Utrechtse Spelen drie weken in de Stadsschouwburg. ‘Het is een sympathiek zootje opgefokte, oversekste jongeren, die de grote Utrechtse zaal met gemak tot op het eerste balkon bespelen’, schreef de Volkskrant. En Trouw sprak van ‘Opwindend, meeslepend, uitstekend gespeeld’. “Je wordt er in meegezogen. Om die spanning niet te doorbreken en zelfs te vergroten, is de pauze er bij de komende voorstellingen uitgehaald”, vertelt Mooij. “Dus om tien uur sta je weer op straat of begint de nazit voor AOb’ers.”
Helemaal 100 procent helder is het niet waarom de Britse schrijfster Vivienne Franzmann het stuk deze titel gaf. Het is gebaseerd op haar persoonlijk ervaringen als lerares op middelbare scholen in Manchester en Londen. De hoofdrolspeelster wordt slachtoffer van een valse beschuldiging door een leerling en vervolgens raakt iedereen verstrikt in procedures, vervolgleugentjes, onderlinge loyaliteit tussen leerlingen en een leidinggevende. “In het onderwijs lijkt in dergelijke gevallen de normale omgang ondergeschikt aan protocollen, bureaucratie en regeltjes. Het intermenselijk contact is dan vervangen door afspraken daarover”, weet Mooij.
Bij de nabesprekingen dit voorjaar waren er nogal wat onderwijsgevenden die de ‘machteloosheid’ herkenden, nadat ze zelf met valse beschuldigingen over bijvoorbeeld racisme of ongewenste intimiteiten te maken hadden gekregen. De getroffen docent staat dan als eerste buitenspel. “De regels zijn opgezet om mensen te beschermen, maar kunnen ook gebruikt worden om mensen kapot te maken. Of om je er achter te verschuilen en er in verstrikt te raken. Zoals de schoolmanager in het stuk.”
Het toneelstuk laat ook zien hoe leerlingen onderling hun loyaliteit invullen en in conflict komen met hun eigen eerlijkheid. “Je krijgt als kijker ook sympathie voor die etterbakken met hun heel verschillende achtergronden, maar die ook het leven van de onderwijzeres zo ingewikkeld maken. Zelfs de zwakke directeur wekt sympathie op. Iemand die boven zijn kunnen werkt en daardoor de menselijke maat niet durft te hanteren. Een opportunist die veel bezoekers van het stuk het liefst met huid en haar zouden willen opvreten na afloop.”
Moeilijk, moeilijk, maar toch biedt het verhaal volgens Mooij ook hoop. “De juf neemt het krachtige besluit om te stoppen op deze school. Zij wenst niet langer ondergeschikt te zijn aan regels die de menselijkheid smoren. En bij de leerlingen overwint aan het einde de eerlijkheid van de onderlinge loyaliteit en de leugens waarin iedereen verstrikt is geraakt. Het hele stuk is een pleidooi voor menselijkheid. Regels zijn prima maar wel graag zo dat ze het onderlinge vertrouwen stimuleren.”