• blad nr 14
  • 21-9-2013
  • auteur A. Jonkman 
  • Column

 

Niet schokkend, wel interessant

Van een collega kreeg ik - gewoon ter inspiratie - het boek Bizarre wetenschap van de Duitse wetenschapsjournalist Reto U. Schneider. Voor het slapengaan lees ik daaruit een of twee verslagen van uiteenlopende onderzoeken die de afgelopen zes eeuwen zijn gedaan. Waartoe de nieuwsgierigheid van de mens kan leiden is soms bijzonder schokkend. Daarover gaat dit stukje niet.
Op bladzijde 60 las ik over een experiment uit 1904 in Berlijn. Een paard, Hans, zorgde daar in die tijd voor veel spektakel, omdat hij van zijn baas, een gepensioneerde leraar, had leren rekenen. De hengst gaf antwoord door met zijn hoofd te knikken of met zijn hoef te stampen. Wantrouwige geleerden en circusdirecteuren kwamen de prestaties van Hans observeren en stelden vast dat de oud-leraar geen trucs gebruikte. Ook zonder zijn aanwezigheid gaf het paard bijna altijd het goede antwoord. Het kleine aantal fouten dat Hans maakte hield men voor ‘eigenzinnigheid en zelfstandigheid die men bijna humor zou kunnen noemen’, staat in het boek. Dat herken ik van mijn menselijke leerlingen:
‘Mevrouw ik kon niet leren, want
• mijn passer is op Schiphol in beslag genomen
• mijn boeken lagen bij mijn vader, maar ik was deze week bij mijn moeder
• ik had mot met mijn ouders omdat de afdelingsleider belde dat zij dacht dat ik wiet had gerookt, terwijl ik echt alleen het konijnenhok had schoongemaakt
• de Fiod heeft bij ons een inval gedaan en alles meegenomen
• mijn boeken lagen bij mijn moeder, maar ik was deze week bij mijn vader.’
Leerlingen zijn soms heel verbaasd als ik zeg dat ik aan hun neus kan zien of wat zij zeggen klopt. Wij docenten voelen of ruiken dat, ook als een verhaal of smoes geloofwaardiger is dan bovengenoemde voorbeelden.
Onlangs kreeg ik bewijs voor mijn hypothese dat leerlingen mijn lichaamstaal ook kunnen lezen. Ik had mij voorgenomen dat ik het vergeten van spullen en het te laat komen niet meer zou tolereren en in de eerste les vertelde ik dat. Natuurlijk waren er leerlingen die vroegen: ‘Maar wat als ik mijn spullen nou toch vergeet?’ “Niks als. Er bestaat geen als. Je neemt gewoon alles mee en je bent op tijd.” Ze knikten braaf, net als het paard Hans. Tot nu toe (wij zijn één week bezig) gaat het goed.
Verderop lees ik dat er een wetenschapper was die eraan twijfelde of het paard echt wel ‘een rekenvermogen had van een dertien- of veertienjarig kind’, zoals even werd gedacht. Hij ontdekte dat de hengst uit vrijwel onzichtbare en onbewuste lichaamstaal van zijn opdrachtgevers kon opmaken hoe hij het juiste antwoord kon geven. Want wat bleek: als de vragensteller de uitkomst van zijn rekensom zelf niet kende, wist Hans ook niet wanneer hij moest beginnen en ophouden met knikken of stampen. Niet schokkend, wel interessant.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.