- blad nr 13
- 7-9-2013
- auteur J. van Aken
- Redactioneel
Bèta is niet suf
Het is even na twaalven als acht astronauten in witte overalls vanuit het vluchtleidingscentrum van het European Space Agency naar het ISS-ruimtestation gelanceerd worden op het Zernike Junior College in Haren. Het vluchtleidingscentrum is in werkelijkheid een leslokaal en het ISS is een met zilverfolie beplakte caravan op het schoolplein. Ruim zestig derdejaars technasiumleerlingen deden half juni mee aan het project, waarbij ze een etmaal lang een kleine zeventig experimenten ‘in de ruimte’ deden.
Het technasium biedt projectonderwijs voor havo- en vwo-leerlingen die belangstelling hebben voor techniek. Een van de experimenten is de oog-handcoördinatietest, waarvoor Thom vanuit ‘ground control’ via skype contact legt met Rien in het ISS. In 42 seconden weet de astronaut tijdens de test de blokjes in de bijbehorende vakjes te leggen. “Aan het eind van de missie doen we het experiment nog een keer. Onze hypothese is dat de astronaut er dan langer over doet omdat hij door slaapgebrek vermoeid is”, legt Thom uit.
Het Zernike College is een van de vijf pilotscholen die in september 2005 met het technasium begon. “Een doel is te laten zien dat bèta-onderwijs geen suffe toestand is, maar enerverend en leuk”, vertelt technasiumcoördinator Fred Norden. “Je moet een product klaar hebben dat een deadline heeft. Dat doe je met andere leerlingen samen en je hebt zelf de verantwoordelijkheid.”
Het vak onderzoek & ontwerpen (o&o) is de kern van het technasium. Bij dat vak bedenken leerlingen zelfstandig een oplossing voor technische problemen uit de beroepspraktijk.
De ruimtevaartmissie is een van de projectopdrachten. Het ‘media department’, vertegenwoordigt door Rense en Ruben (beiden 15), staat het Onderwijsblad te woord. “Tijdens o&o-lessen bedachten leerlingen in tweetallen een biologisch en een natuurkundig onderzoek”, legt Ruben uit. “De astronauten voeren die proefjes uit in het ISS, de resultaten sturen ze door naar ‘ground control’ en leerlingen maken daarvan een verslag”, vult Rense aan.
Snuffelen
Bij het Zernike Junior College volgen het eerste leerjaar alle havo- en vwo-klassen ter kennismaking het vak o&o. Wie in het tweede jaar voor het technasium kiest, volgt het vak in plaats van Duits, Frans of Spaans. In het derde jaar besluit een leerling of hij examen in het vak doet, door het als extra vak in zijn natuurprofiel te kiezen. In dat geval bedenkt de eindexamenkandidaat samen met een opdrachtgever een project over een onderwerp waar zijn interesse ligt. Deze zogeheten meesterproef voert hij compleet zelfstandig uit.
In de kern draait het technasium om talentontwikkeling, vindt coördinator Erwin van Dijk. “Ze ontdekken hun sterke punten, dat varieert van puur technische beroepen, tot grafisch vormgever en de medische kant van techniek.” Daarnaast ontwikkelen alle leerlingen bepaalde basisvaardigheden. “Leerlingen leren presenteren en samenwerken in een team. Iedereen moet met SketchUp (3D-ontwerpsoftware, red.) en Excel kunnen werken, en de basisprincipes van programmeren kennen”, zegt hij.
Projecten zijn geïnspireerd op bestaande beroepen en hebben een opdrachtgever van buiten school. Norden: “Dat maakt het echt en minder schools. De ene keer loopt dat helemaal niet en de andere keer leidt het tot de mooiste resultaten.” Een succesvol voorbeeld was de oplossing tegen waterverspilling die vier tweedeklassers bedachten. “Het zwembad bleek veel water te verbruiken bij de douches, die vaak te lang blijven doorstromen”, vertelt Shirin (13). “Dat is zonde en kan veel beter, vonden wij”, vervolgt Harm (14).
Samen met klasgenoten Ties en Anne bedachten ze een tegel met een sensor erin. “Je gaat op de tegel staan en dan stroomt het water twee minuten. Als je er eerder afstapt, gaat hij uit”, legt Harm uit. Dat bespaart liters water per douchebeurt. Ze wonnen er de Technasium Top Award 2013 mee. Harm: “De jury zei dat het de paperclip van de duurzaamheidswereld is, zo simpel is het eigenlijk.” Opdrachtgever Wetsus maakt een prototype van de tegel en onderzoekt of het product daadwerkelijk te gebruiken is.
Shirin kende o&o al van haar oudere zus. “Ik zit aan de bètakant, dus ik wist meteen dat ik voor o&o zou kiezen.” Het bevalt haar goed. “Je krijgt een opdracht en die ga je doen. Je bent veel vrijer”, vindt ze. Harm vindt het onderzoeken leuk. “Dat doen we bij geen enkel ander vak.” Hij heeft zijn toekomstplannen al gesmeed. “Architectuur wil ik hierna studeren, want ik wil verder in de huizenbouw”, zegt hij gedecideerd. “We hebben eerder tijdens een project een duurzaam huis gebouwd en dat vond ik heel leuk.”
Ook een van de opdrachtgevers, ingenieursbureau Wassenaar in Haren, is enthousiast over het technasium. Het bureau geeft leerlingen een fictieve opdracht om een nieuw clubhuis voor de kanovereniging te ontwerpen. Medewerker Hendri Klaassen zegt: “Voor jongeren is het heel leuk om aan de verschillende aspecten van techniek te kunnen snuffelen. Leerlingen ontdekken zo of de bouwwereld en het ingenieursbureau in het bijzonder hun toekomstige werkomgeving is.” Voor de hele technische beroepsgroep is deze vorm van onderwijs van belang, denkt hij. “Hoe meer goede mensen voor techniek kiezen, hoe beter het is. Daarom doen wij hier aan mee.”
Creatief
“Leerlingen komen van heinde en verre naar deze school. We hebben voor het derde jaar een wachtlijst. Dat geeft de locatie iets om trots op te zijn”, constateert vestigingsdirecteur Bob van den Berg na acht jaar technasium. Coördinator Norden merkt dat het technasium een andere leerlingpopulatie trekt. “Technasiumleerlingen zijn assertief, creatief en verzinnen nieuwe ideeën. De groep leerlingen die niet mee wil doen op school is kleiner.”
En hoe ging het met het experiment in het ISS aan het eind van de missie? Het bleek dat astronaut Rien een etmaal later 48,5 seconden nodig had om de oog-handcoördinatietest uit te voeren. Een toename van 8 procent. “Dit bevestigt de hypothese dat de coördinatie van astronauten achteruit zou gaan”, vertelt Norden.
{kader}
‘Uitstroom is nog niet goed genoeg’
De eerste technasia zijn in 2005 als pilot begonnen. Momenteel zijn er 83, waarvan ruim een derde het examenvak onderzoek & ontwerpen (o&o) aanbiedt. Een van de doelen is meer leerlingen voor techniek te interesseren. Uit de profielkeuzes blijkt dat tijdens de schooljaren 2010-2011 en 2011-2012 meer technasiumleerlingen voor een natuur & gezondheid- of natuur & techniekprofiel kozen dan bij reguliere havo/vwo-scholen. Van de havisten koos 1 procent meer technasiumleerlingen een natuurprofiel, bij het vwo 6 procent. Dit blijkt uit een quickscan van de Stichting Technasium onder 14 technasia.
Ook is het doel meer doorstroming naar een technische vervolgopleiding te bewerkstelligen. Hoewel concrete op het technasium toegespitste uitstroomcijfers nog ontbreken, lijkt dit nog niet helemaal te lukken. “De uitstroom is nog niet goed genoeg, dat is op alle scholen een gegeven”, volgens Bob van den Berg. Hij is vestigingsdirecteur van het Zernike Junior College in Haren en lid van de participantenraad van het Technasium. “Wij focussen op de doorstroom naar bèta-opleidingen van de Hanzehogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen en dat kan beter. We hebben nog niet in beeld wat succesvol is en wat niet. Daarvoor is het technasium te jong.”